ΔΠΜΣ: Φυσικές Μέθοδοι Διάγνωσης Φθοράς Υλικών Πολιτιστικής Κληρονομιάς

το άρθρο ενημερώθηκε στις 10.10.2026

Σε ποιον ταιριάζει το ΔΠΜΣ Φυσικές Μέθοδοι Διάγνωσης Φθοράς Υλικών Πολιτιστικής Κληρονομιάς;

Το ΔΠΜΣ «Φυσικές Μέθοδοι Διάγνωσης Φθοράς Υλικών Πολιτιστικής Κληρονομιάς» απευθύνεται σε αποφοίτους Τμημάτων Φυσικής, Χημείας, Χημικών Μηχανικών, Μηχανικών Υλικών, Γεωλογίας, Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης, Αρχαιολογίας με ισχυρό επιστημονικό υπόβαθρο, καθώς και σε συναφή πολυτεχνικά και θετικά επιστημονικά πεδία. Το πρόγραμμα εστιάζει στη διεπιστημονική εφαρμογή φυσικών και χημικών μεθόδων για τη διάγνωση, ανάλυση και τεκμηρίωση της φθοράς υλικών πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως λίθος, μέταλλο, κεραμικά, κονιάματα και οργανικά υλικά. Απευθύνεται σε όσους επιδιώκουν επιστημονικά τεκμηριωμένη εξειδίκευση στη σύνδεση επιστήμης, τεχνολογίας και προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ταιριάζει ιδιαίτερα σε όσους:

έχουν ενδιαφέρον για την επιστημονική μελέτη και προστασία υλικών πολιτιστικής κληρονομιάς.

θέλουν να εξειδικευτούν στη χρήση φυσικών και αναλυτικών τεχνικών για τη διάγνωση φθοράς και αλλοίωσης υλικών.

επιθυμούν να κατανοήσουν σε βάθος τους μηχανισμούς φυσικής, χημικής και περιβαλλοντικής φθοράς ιστορικών και αρχαιολογικών υλικών.

αναζητούν ένα πρόγραμμα που συνδυάζει θεωρητική κατάρτιση με εργαστηριακές εφαρμογές και σύγχρονες τεχνικές χαρακτηρισμού.

ενδιαφέρονται για επαγγελματική δραστηριοποίηση σε μουσεία, εργαστήρια συντήρησης, ερευνητικά κέντρα και φορείς πολιτιστικής διαχείρισης.

θέλουν να αναπτύξουν δεξιότητες ανάλυσης δεδομένων, τεκμηρίωσης και επιστημονικής υποστήριξης επεμβάσεων συντήρησης.

επιδιώκουν να ενισχύσουν το επιστημονικό τους προφίλ σε έναν διεπιστημονικό τομέα με αυξανόμενη σημασία σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Το ΔΠΜΣ αποτελεί ισχυρή βάση τόσο για συνέχιση σπουδών σε διδακτορικό επίπεδο όσο και για εξειδικευμένη επαγγελματική απασχόληση στον τομέα της επιστημονικής διάγνωσης και προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Συνεργαζόμενα τμήματα:

Τμήμα  Χημείας του Α.Π.Θ.

Τμήμα  Φυσικής του Α.Π.Θ.

Τμήμα Γεωλογίας του Α.Π.Θ.

Πρόγραμμα Διαχείρισης Εκκλησιαστικών Κειμηλίων της Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης

.

ΔΠΜΣ: «Φυσικές Μέθοδοι Διάγνωσης Φθοράς Υλικών Πολιτιστικής Κληρονομιάς» 

Έδρα:

Διεύθυνση – Πόλη διεξαγωγής: Τμήμα Χημείας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Πανεπιστημιούπολη) Τ.Κ. 54124, Θεσσαλονίκη.

Τηλέφωνα: 2310 997670, Fax: 2310 997642 E-mail: info@chem.auth.gr

Γνωστικό Αντικείμενο – Σκοπός :

Αντικείμενο του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών (Π.Μ.Σ.) είναι η Επιστήμη Συντήρησης της Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Σκοπός του Π.Μ.Σ. είναι η ολοκληρωμένη εκπαίδευση στον χαρακτηρισμό, την διάγνωση φθοράς και την διάσωση υλικών και αντικειμένων πολιτισμικού ενδιαφέροντος, καθώς και στον έλεγχο και την βελτίωση ποικίλων μεθόδων προστασίας τους. Ο σκοπός συνεπάγεται την δημιουργία επιστημονικού δυναμικού ικανού να αντιμετωπίσει τρέχοντα προβλήματα και να αναπτύξει νέα τεχνογνωσία και αποτελεσματική μεθοδολογία στο προαναφερόμενο γνωστικό πεδίο. Κύριο χαρακτηριστικό του Προγράμματος είναι η διεπιστημονικότητα όσον αφορά τους διδάσκοντες, τα μαθησιακά αντικείμενα και την προσέγγιση των προβλημάτων.

Τίτλος Σπουδών: Το Δ.Π.Μ.Σ. απονέμει Δίπλωμα Μεταπτυχιακών Σπουδών (Δ.Μ.Σ.) με τίτλο: «Φυσικές και Χημικές Μέθοδοι Διάγνωσης Φθοράς Υλικών Πολιτιστικής Κληρονομιάς».

Μαθησιακά αποτελέσματα του Προγράμματος Σπουδών:

Το Διιδρυματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Φυσικές και Χημικές Μέθοδοι Διάγνωσης Φθοράς Υλικών Πολιτιστικής Κληρονομιάς» συνδυάζει τη Χημεία, τη Φυσική, τη Γεωλογία και την επιστήμη της συντήρησης για την επιστημονική διερεύνηση ιστορικών υλικών και αντικειμένων. Εστιάζει στον χαρακτηρισμό της σύστασης και της δομής τους, στην αναγνώριση μηχανισμών και περιβαλλοντικών παραγόντων φθοράς, καθώς και στην αξιολόγηση τεχνικών καθαρισμού, στερέωσης και προστασίας. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει φασματοσκοπικές, μικροσκοπικές, θερμικές, πυρηνικές και ατομικές μεθόδους, γεωφυσική διερεύνηση, ψηφιακή επεξεργασία εικόνας και ανάλυση δεδομένων. Η εργαστηριακή εξάσκηση και η ερευνητική διπλωματική εργασία υποστηρίζουν την ανάπτυξη επιστημονικής αυτονομίας, κριτικής αξιολόγησης των αποτελεσμάτων και διεπιστημονικής συνεργασίας, με γνώμονα τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του Προγράμματος Σπουδών, ο απόφοιτος ή η απόφοιτη είναι σε θέση:

Επιστημονικό πεδίο UNESCO ISCED-F: Χημεία

Γνώσεις
  • να ερμηνεύει τη χημική σύσταση, τη μικροδομή και τις φυσικοχημικές ιδιότητες ιστορικών υλικών, συνδέοντας τα χαρακτηριστικά τους με την τεχνολογία κατασκευής και τη διατήρησή τους.
  • να εξηγεί τους μηχανισμούς φυσικής, χημικής και βιολογικής φθοράς υλικών πολιτιστικής κληρονομιάς, συνεκτιμώντας τις επιδράσεις του περιβάλλοντος και τις συνθήκες έκθεσης.
  • να αναγνωρίζει το ιστορικό και θεσμικό πλαίσιο προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς και να κατανοεί τις αρχές διαχείρισης, τεκμηρίωσης και υπεύθυνης επιστημονικής επέμβασης.
  • να περιγράφει τις βασικές αρχές φασματοσκοπικών τεχνικών χαρακτηρισμού υλικών και να διακρίνει τις πληροφορίες που παρέχουν για χημική σύσταση, δομή και προϊόντα αλλοίωσης.
  • να κατανοεί τις δυνατότητες και τους περιορισμούς μικροσκοπικών μεθόδων, περίθλασης και φθορισμού ακτίνων Χ κατά την εξέταση αρχαιολογικών και ιστορικών αντικειμένων.
  • να εξηγεί τις αρχές θερμικής ανάλυσης και τη συμβολή της στη διερεύνηση της σύστασης, της σταθερότητας και των μεταβολών υλικών πολιτιστικού ενδιαφέροντος.
  • να κατανοεί τη λειτουργία πυρηνικών και ατομικών μεθόδων χρονολόγησης και τις βασικές αρχές του αρχαιομαγνητισμού, αναγνωρίζοντας τις προϋποθέσεις εφαρμογής και αξιοπιστίας τους.
  • να περιγράφει τις γεωφυσικές μεθόδους εντοπισμού και χαρτογράφησης θαμμένων αρχαιοτήτων και να εξηγεί πώς οι μετρήσεις συνδέονται με πιθανές υπεδάφιες δομές.
  • να αναγνωρίζει τις κατηγορίες υλικών καθαρισμού, στερέωσης και προστασίας και να εξηγεί τα κριτήρια συμβατότητας, αποτελεσματικότητας και μακροχρόνιας συμπεριφοράς τους.
  • να κατανοεί τις αρχές ψηφιακής επεξεργασίας εικόνας και ανάλυσης δεδομένων, καθώς και τη σημασία της τεκμηριωμένης ερμηνείας μετρήσεων στην επιστήμη της συντήρησης.
Δεξιότητες
  • να επιλέγει κατάλληλο συνδυασμό μη καταστρεπτικών ή ελάχιστα επεμβατικών αναλυτικών τεχνικών, ανάλογα με το υλικό, το ερευνητικό ερώτημα και τους περιορισμούς δειγματοληψίας.
  • να σχεδιάζει πρωτόκολλα χαρακτηρισμού και διάγνωσης φθοράς, ορίζοντας σαφή ερευνητικά ερωτήματα, μεταβλητές μέτρησης, διαδικασίες ελέγχου και κριτήρια αξιολόγησης των ευρημάτων.
  • να επεξεργάζεται και να ερμηνεύει φασματοσκοπικά δεδομένα, συσχετίζοντας χαρακτηριστικά σήματα με συστατικά, φάσεις ή προϊόντα φθοράς και ελέγχοντας συστηματικά εναλλακτικές ερμηνείες.
  • να αξιοποιεί μικροσκοπικές εικόνες και δεδομένα ακτίνων Χ για τον προσδιορισμό μορφολογικών, στοιχειακών και κρυσταλλογραφικών χαρακτηριστικών διαφορετικών ιστορικών υλικών.
  • να αναλύει αποτελέσματα θερμικών μετρήσεων, εντοπίζοντας μεταβολές μάζας ή θερμικές διεργασίες που συμβάλλουν στον χαρακτηρισμό και στην εκτίμηση συμπεριφοράς υλικών.
  • να εφαρμόζει κατάλληλες διαδικασίες ψηφιακής επεξεργασίας εικόνας, οργάνωσης δεδομένων και οπτικοποίησης, ώστε να τεκμηριώνει με σαφήνεια τη διάγνωση και την εξέλιξη της φθοράς.
  • να αξιολογεί γεωφυσικά δεδομένα για την αναγνώριση πιθανών αρχαιολογικών δομών, λαμβάνοντας υπόψη τη γεωλογία της περιοχής, την ανάλυση των μετρήσεων και τις αβεβαιότητες.
  • να συγκρίνει μεθόδους καθαρισμού, στερέωσης και προστασίας μέσω κατάλληλων δοκιμών, τεκμηριώνοντας την αποτελεσματικότητα, τη συμβατότητα και τις πιθανές ανεπιθύμητες επιδράσεις.
  • να συνθέτει δεδομένα διαφορετικών φυσικών και χημικών τεχνικών, εντοπίζοντας συμφωνίες, αποκλίσεις και περιορισμούς πριν διατυπώσει τεκμηριωμένο επιστημονικό συμπέρασμα.
  • να σχεδιάζει και να παρουσιάζει πρωτότυπη μεταπτυχιακή έρευνα, με σαφή μεθοδολογία, κατάλληλη ανάλυση και αξιολόγηση αποτελεσμάτων, επαρκή βιβλιογραφική υποστήριξη και επιστημονικά αιτιολογημένη συζήτηση.
Ικανότητες
  • να αναλαμβάνει υπεύθυνα τη διερεύνηση σύνθετων προβλημάτων φθοράς πολιτιστικών αγαθών, συνδυάζοντας επιστημονική κρίση, διεπιστημονική συνεργασία και σεβασμό στην ιδιαίτερη αξία κάθε αντικειμένου.
  • να αξιολογεί κριτικά την αξιοπιστία αναλυτικών αποτελεσμάτων, διαχωρίζοντας τα τεκμηριωμένα ευρήματα από τις υποθέσεις και αναγνωρίζοντας τις αβεβαιότητες των επιλεγμένων τεχνικών.
  • να προτείνει τεκμηριωμένες στρατηγικές διερεύνησης και προστασίας υλικών πολιτιστικής κληρονομιάς, χωρίς να υπερβαίνει τα όρια της επιστημονικής του αρμοδιότητας ή της διαθέσιμης τεκμηρίωσης.
  • να συνεργάζεται αποτελεσματικά με χημικούς, φυσικούς, γεωλόγους, αρχαιολόγους και συντηρητές, συμβάλλοντας στη διατύπωση κοινών ερευνητικών στόχων και στην ερμηνεία σύνθετων ευρημάτων.
  • να λαμβάνει αποφάσεις για τη χρήση αναλυτικών μεθόδων με γνώμονα την ασφάλεια, τη δεοντολογία, την ελάχιστη δυνατή επέμβαση και τη διατήρηση της αυθεντικότητας.
  • να οργανώνει αυτόνομα ερευνητική εργασία, από τον σχεδιασμό και τη συλλογή δεδομένων έως την κριτική αποτίμηση και τη δημοσιοποίηση των επιστημονικών αποτελεσμάτων.
  • να επικοινωνεί με ακρίβεια επιστημονικά ευρήματα σε εξειδικευμένο και μη εξειδικευμένο κοινό, αποσαφηνίζοντας τη σημασία τους για τη διάγνωση και προστασία πολιτιστικών αγαθών.
  • να αναγνωρίζει την ανάγκη συνεχούς ενημέρωσης για νέες τεχνικές χαρακτηρισμού, ψηφιακά εργαλεία και εξελίξεις στη διεπιστημονική έρευνα υλικών πολιτιστικής κληρονομιάς.
  • να συμβάλλει στην ανάπτυξη και βελτίωση τεκμηριωμένων μεθοδολογιών διάγνωσης φθοράς, συνδυάζοντας επιστημονική ερευνητική πρωτοβουλία με υπεύθυνη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Σημείωση τεκμηρίωσης: Η παρουσίαση βασίζεται στον ισχύοντα Κανονισμό Σπουδών. Η επιλογή, η ομαδοποίηση και η διατύπωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων αποτελούν συνθετική επεξεργασία του mysep, σύμφωνα με το Ελληνικό Πλαίσιο Προσόντων και τους περιγραφικούς δείκτες του Δουβλίνου.

Διάρκεια σπουδών : Η χρονική διάρκεια φοίτησης στο Δ.Π.Μ.Σ. για την απονομή του Διπλώματος Μεταπτυχιακών Σπουδών (Δ.Μ.Σ.) ορίζεται κατ’ ελάχιστο στα τρία (3) ακαδημαϊκά εξάμηνα.

Γλώσσα Διδασκαλίας: Γλώσσα διδασκαλίας του Προγράμματος είναι η ελληνική.

Δίδακτρα: Χωρίς Τέλη Φοίτησης.

Κατηγορίες και αριθμός εισακτέων:

Στο Δ.Π.Μ.Σ. γίνονται δεκτοί πτυχιούχοι πρώτου κύκλου σπουδών (240 μονάδες ECTS) Τμημάτων Χημείας, Φυσικής, Γεωλογίας, Βιολογίας, Χημικών Μηχανικών, Αρχαιολογίας, Διαχείρισης, Επιστήμης Συντήρησης, Συντήρησης ή άλλων συναφών κλάδων, απόφοιτοι ημεδαπών ΑΕΙ και αναγνωρισμένων ομοταγών αλλοδαπών ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης.

Δίπλωμα Μεταπτυχιακών Σπουδών δεν απονέμεται σε φοιτητή του οποίου ο τίτλος σπουδών πρώτου κύκλου από ίδρυμα της αλλοδαπής δεν έχει αναγνωριστεί από τον Διεπιστημονικό Οργανισμό Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδημαϊκών και Πληροφόρησης (Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π.), σύμφωνα με τον ν. 3328/2005 (Α’ 80).

Μέλη των κατηγοριών Ε.Ε.Π., Ε.ΔΙ.Π. και Ε.Τ.Ε.Π., εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις του πρώτου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 34, μπορούν να εγγραφούν ως υπεράριθμοι και μόνο ένας κατ’ έτος ανά Π.Μ.Σ., που οργανώνεται σε Τμήματα του Ιδρύματος που υπηρετούν, το οποίο είναι συναφές με τον τίτλο σπουδών και το έργο που επιτελούν στο οικείο Ίδρυμα.

Ο αριθμ.ς εισακτέων στο πρόγραμμα ορίζεται κατ’ ανώτατο όριο στους δεκαπέντε (15) μεταπτυχιακούς/ές φοιτητές/τριες ετησίως.

Διαδικασία επιλογής και εγγραφή επιτυχόντων

Υποχρεωτικά Δικαιολογητικά (από 1 έως 6):

1. Αντίγραφο του Δελτίου Αστυνομικής Ταυτότητας (και των δυο όψεων).

2. Πιστοποιητικό Αναλυτικής Βαθμολογίας ή αντίγραφο Πτυχίου συνοδευόμενο από Παράρτημα Διπλώματος.

3. Σύντομο Βιογραφικό σημείωμα.

4. Αποδεικτικό γνώσης τουλάχιστον μίας ξένης γλώσσας, σύμφωνα με τον Κανονισμό του ΔΠΜΣ.

5. Εξώφυλλο της πτυχιακής και μονοσέλιδη περίληψη της πτυχιακής εργασίας (για πτυχιούχους εκτός Τμήματος Χημείας ΑΠΘ απαιτείται επιπλέον το πλήρες κείμενο της πτυχιακής σε ψηφιακή μορφή).

6. Αναγνώριση από Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π. ή βεβαίωση κατάθεσης δικαιολογητικών σε περίπτωση που το πτυχίο έχει αποκτηθεί στην αλλοδαπή.

Προαιρετικά Δικαιολογητικά (εφόσον υπάρχουν)

7. Περιλήψεις (abstacts) δημοσιευμένων εργασιών ή/και ανακοινώσεων σε συνέδρια.

8. Βεβαιώσεις συναφούς προϋπηρεσίας.

9. Αντίγραφο άλλου μεταπτυχιακού ή/και διδακτορικού τίτλου.

Η αίτηση που δεν θα συνοδεύεται από τα ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ δικαιολογητικά θα θεωρείται ελλιπής και αυτόματα θα απορρίπτεται. H επιλογή των φοιτητών/τριών θα γίνει το μήνα Σεπτέμβριο, με βάση τον Αλγόριθμο Μοριοδότησης που περιγράφεται στον Κανονισμό του ΔΠΜΣ και περιλαμβάνει τα εξής κριτήρια (σε παρένθεση η μέγιστη ποσόστωση για τη μοριοδότηση):

      • Βαθμός πτυχίου (45 %)
      • Μαθήματα σχετικά με την αιτούμενη κατεύθυνση (30 %)
      • Πτυχιακή εργασία (10 %)
      • Δημοσιεύσεις σε περιοδικά/ανακοινώσεις (3 %)
      • Ξένες γλώσσες (3 %)
      • Συνέντευξη (3 %)
      • Επαγγελματική/Ερευνητική εμπειρία σχετική με την κατεύθυνση (3 %)
      • Κατοχή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης (1 %)
      • Κατοχή Διδακτορικού Διπλώματος (2 %).

Πρόγραμμα Σπουδών (Μαθήματα – ECTS)

Το σύνολο των πιστωτικών μονάδων (ECTS) που απαιτούνται για την απόκτηση του Διπλώματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Δ.Μ.Σ. είναι ενενήντα (90). Το αναλυτικό πρόγραμμα μαθημάτων ανά εξάμηνο διαμορφώνεται ως εξής:

Α΄ Εξάμηνο:

      • Ιστορικό και Θεσμικό πλαίσιο – Διαχείριση
      • Ιδιότητες υλικών
      • Φαινόμενα, Μηχανισμοί, Διάγνωση Φθοράς – Περιβαλλοντικοί Παράγοντες Φθοράς.
      • Υλικά Καθαρισμού, Στερέωσης και Προστασίας. Προσδιορισμός Αποτελεσματικότητας Τεχνικών Στερέωσης.
      • Εντοπισμός και Χαρτογράφηση Θαμμένων Αρχαιοτήτων με Γεωφυσικές Μεθόδους.
      • Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας και Ανάλυση Δεδομένων

Β΄ Εξάμηνο:

      • Φασματοσκοπικές Μέθοδοι Χαρακτηρισμού Υλικών
      • Πυρηνικές και Ατομικές Μέθοδοι στην Χρονολόγηση – Αρχαιομαγνητισμός
      • Θερμικές μέθοδοι χαρακτηρισμού Υλικών
      • Μικροσκοπικές Μέθοδοι Χαρακτηρισμού Υλικών. Περίθλαση και Φθορισμός Ακτίνων X. Επιλογή (εργαστηριακή εξάσκηση σε μια τεχνική)

Γ΄ Εξάμηνο:

      • Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία

Τι άλλο πρέπει να ξέρω :

Χρήσιμα Έντυπα:

ΦΕΚ Ίδρυσης : ΦΕΚ 2669 τ.Β΄/06.07.2018

Κανονισμός Σπουδών: ΦΕΚ 2568 τ.Β’/16.06.2021 

Περισσότερα στοιχεία :

Ηλεκτρονική διεύθυνση ΠΜΣ: https://www.chem.auth.gr/spoudes/programmata-metaptychiakon/

Π.Μ.Σ. Φυσικές και Χημικές Μέθοδοι Διάγνωσης Φθοράς Υλικών Πολιτιστικής Κληρονομιάς — Δείκτης Καταλληλότητας Σπουδών
Δες αν το ΔΠΜΣ «Φυσικές και Χημικές Μέθοδοι Διάγνωσης Φθοράς Υλικών Πολιτιστικής Κληρονομιάς» του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ταιριάζει στα ενδιαφέροντα και στις αξίες σου;