το άρθρο ενημερώθηκε στις 15.10.2026
Σε ποιον ταιριάζει το ΠΜΣ Βυζαντινή Φιλολογία;
Το ΠΜΣ «Βυζαντινή Φιλολογία» απευθύνεται κυρίως σε αποφοίτους Βυζαντινής Φιλολογίας, Κλασικής Φιλολογίας, Φιλολογίας, Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Θεολογίας, Φιλοσοφίας, καθώς και σε πτυχιούχους συναφών ανθρωπιστικών επιστημών με επαρκές γλωσσικό και φιλολογικό υπόβαθρο. Το πρόγραμμα εστιάζει στη συστηματική και εις βάθος μελέτη της βυζαντινής γραμματείας, της λόγιας και δημώδους ελληνικής γλώσσας της μεσαιωνικής περιόδου, της φιλολογικής ερμηνείας και της ιστορικοπολιτισμικής πρόσληψης των κειμένων. Καλύπτει αντικείμενα όπως η βυζαντινή λογοτεχνία, η παλαιογραφία, η κωδικολογία, η φιλολογική κριτική, η ιστορία της βυζαντινής παιδείας και οι σύγχρονες ερμηνευτικές και διεπιστημονικές προσεγγίσεις. Απευθύνεται σε όσους επιδιώκουν αυστηρή επιστημονική κατάρτιση με έντονο ερευνητικό και ακαδημαϊκό προσανατολισμό.
Ταιριάζει ιδιαίτερα σε όσους:
έχουν ενδιαφέρον για τη βυζαντινή γραμματεία, γλώσσα και φιλολογική παράδοση.
θέλουν να εξειδικευτούν στη φιλολογική ερμηνεία, την κριτική έκδοση και την ανάλυση βυζαντινών κειμένων.
επιθυμούν να κατανοήσουν σε βάθος το ιστορικό, θεολογικό και πολιτισμικό πλαίσιο της βυζαντινής λογοτεχνίας.
αναζητούν ένα πρόγραμμα που συνδυάζει παραδοσιακές φιλολογικές μεθόδους με σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις.
ενδιαφέρονται για ακαδημαϊκή, ερευνητική ή εκπαιδευτική σταδιοδρομία στις ανθρωπιστικές επιστήμες.
θέλουν να αναπτύξουν δεξιότητες επιστημονικής ερμηνείας, φιλολογικής τεκμηρίωσης και κριτικής ανάλυσης πηγών.
επιδιώκουν να ενισχύσουν το επιστημονικό τους προφίλ σε ένα απαιτητικό και υψηλού κύρους φιλολογικό μεταπτυχιακό.
Το ΠΜΣ αποτελεί ιδιαίτερα κατάλληλη επιλογή για όσους στοχεύουν στη συνέχιση σπουδών σε διδακτορικό επίπεδο, στη διδασκαλία και την έρευνα στη βυζαντινή φιλολογία, καθώς και για εκπαιδευτικούς που επιθυμούν ουσιαστική επιστημονική εμβάθυνση.
Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Φιλοσοφική Σχολή
Τμήμα Φιλολογίας (Αθήνα)
ΠΜΣ: «Βυζαντινή Φιλολογία» (Αρέθας)
Έδρα:
Διεύθυνση – Πόλη διεξαγωγής: Πανεπιστημιούπολη Αθηνών 15 772 Άνω Ιλίσια
Τηλέφωνα: 210 7277 386, 210 7277 960, Fax : E-mail: pbointa@phil.uoa.gr , mkallinikou@phil.uoa.gr
Γνωστικό Αντικείμενο – Σκοπός :
Σκοπός του ΠΜΣ «Αρέθας» είναι η παροχή υψηλού επιπέδου μεταπτυχιακής εκπαίδευσης στο επιστημονικό πεδίο της Βυζαντινής Φιλολογίας.
Το ΠΜΣ οδηγεί στην απονομή Διπλώματος Μεταπτυχιακών Σπουδών στην ειδίκευση «Βυζαντινή Φιλολογία» μετά την πλήρη και επιτυχή ολοκλήρωση των σπουδών με βάση το πρόγραμμα σπουδών.
Τίτλος Σπουδών: Οι τίτλοι απονέμονται από το Τμήμα Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Μαθησιακά αποτελέσματα του Προγράμματος Σπουδών
Το Π.Μ.Σ. «Αρέθας» εμβαθύνει στη Βυζαντινή Φιλολογία, με αντικείμενο την ελληνόγλωσση γραμματεία από τον 4ο έως τον 15ο αιώνα και τη συνέχειά της κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο. Συνδυάζει τη συστηματική ερμηνεία ποιητικών και πεζών κειμένων με την ιστορική και πολιτισμική τους προσέγγιση, την ελληνική παλαιογραφία, την κωδικολογία και τις μεθόδους κριτικής έκδοσης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εργασία με χειρόγραφες πηγές, στη μελέτη της εκκλησιαστικής και κοσμικής λογοτεχνίας, στην αξιοποίηση σύγχρονης βιβλιογραφίας και στην παραγωγή πρωτότυπης φιλολογικής έρευνας μέσω σεμιναρίων και μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας.
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του Προγράμματος Σπουδών, ο απόφοιτος ή η απόφοιτη είναι σε θέση:
Επιστημονικό πεδίο UNESCO ISCED-F: Λογοτεχνία και γλωσσολογία
Γνώσεις
- Αναγνωρίζει τις ιστορικές περιόδους, τις γραμματολογικές εξελίξεις και τα κύρια είδη της ελληνόγλωσσης βυζαντινής γραμματείας από τον 4ο έως τον 15ο αιώνα.
- Εξηγεί τη μορφολογία και τη λειτουργία της βυζαντινής εκκλησιαστικής ποίησης, ιδίως του ύμνου και του κανόνα, καθώς και τη σχέση τους με προγενέστερες ποιητικές παραδόσεις.
- Αναλύει τα είδη της κοσμικής βυζαντινής ποίησης, όπως το έπος, το επίγραμμα, η έκφραση, η μονωδία, το εγκώμιο, η σάτιρα και το έμμετρο μυθιστόρημα.
- Κατανοεί τις συμβάσεις και τις αφηγηματικές τεχνικές της βυζαντινής πεζογραφίας, με έμφαση στην ιστοριογραφία, την αγιολογία και τη ρητορική.
- Ερμηνεύει τις σχέσεις μεταξύ συγγραφέα, κειμένου, ακροατηρίου και ιστορικού περιβάλλοντος, καθώς και τις διακειμενικές αναφορές της βυζαντινής λογοτεχνίας.
- Γνωρίζει τη διαχρονική εξέλιξη της ελληνικής μεγαλογράμματης και μικρογράμματης γραφής και τα βασικά παλαιογραφικά συστήματα συντομογραφιών.
- Κατανοεί τις αρχές της κωδικολογίας, τα υλικά και την κατασκευή του χειρόγραφου βιβλίου, καθώς και τη σημασία των παρασελίδιων και βιβλιογραφικών σημειωμάτων.
- Γνωρίζει τις μεθόδους της κριτικής των κειμένων, τη χειρόγραφη παράδοση, τη στεμματική θεωρία και τη συγκρότηση κριτικού υπομνήματος.
- Ερμηνεύει τις μαρτυρίες της βυζαντινής γραμματείας για τον ιδιωτικό και δημόσιο βίο, τις κοινωνικές διακρίσεις, τις έμφυλες σχέσεις και τις πολιτισμικές πρακτικές.
- Αναγνωρίζει τη συνέχεια και τον μετασχηματισμό των βυζαντινών γραμματειακών ειδών κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο και τις επιδράσεις του ευρωπαϊκού και οθωμανικού περιβάλλοντος.
- Κατανοεί τη χρήση της σύγχρονης αφηγηματολογίας και των ιστορικοφιλολογικών μεθόδων στην κριτική ανάγνωση μεσαιωνικών κειμένων.
Δεξιότητες
- Διαβάζει, μεταγράφει και τεκμηριώνει ελληνικά χειρόγραφα, αναγνωρίζοντας τύπους γραφής, συντομογραφίες, συμπλέγματα και χαρακτηριστικά χρονολόγησης.
- Περιγράφει συστηματικά χειρόγραφους κώδικες ως προς τα υλικά, τη διάρθρωση, τη στάχωση, την εικονογράφηση, τους γραφείς και την ιστορία τους.
- Αναζητεί και αξιοποιεί επιστημονικούς καταλόγους χειρογράφων, ειδική βιβλιογραφία και έντυπες ή ψηφιακές βάσεις τεκμηρίωσης.
- Συγκρίνει χειρόγραφους μάρτυρες, εντοπίζει κειμενικές παραλλαγές και αξιολογεί τις μεταξύ τους σχέσεις.
- Εφαρμόζει βασικές διαδικασίες κριτικής έκδοσης, από την αντιβολή μαρτύρων έως την επιλογή γραφών και τη σύνταξη φιλολογικού υπομνήματος.
- Αναλύει το μέτρο, τη γλώσσα, τη ρητορική και τις λογοτεχνικές τεχνικές βυζαντινών ποιητικών κειμένων.
- Ερμηνεύει πεζά βυζαντινά κείμενα με συνδυασμό ιστορικοφιλολογικής ανάλυσης, διακειμενικής έρευνας και αφηγηματολογικών εργαλείων.
- Αξιολογεί την ιστορική αξία ιστοριογραφικών και αγιολογικών μαρτυριών, λαμβάνοντας υπόψη το είδος, τον σκοπό και τον βαθμό μεροληψίας τους.
- Συσχετίζει γραμματειακές πηγές με ζητήματα καθημερινής ζωής, κοινωνικών αντιλήψεων και πολιτισμικής ιστορίας του Βυζαντίου.
- Διερευνά την πρόσληψη και τη μεταμόρφωση βυζαντινών κειμένων και λογοτεχνικών μορφών στη μεταβυζαντινή γραμματεία.
- Συνθέτει κριτικά ελληνόγλωσση και διεθνή ερευνητική βιβλιογραφία και διατυπώνει σαφώς τεκμηριωμένα φιλολογικά επιχειρήματα.
- Σχεδιάζει και εκπονεί αυτοτελή ερευνητική εργασία, με σαφές ερώτημα, κατάλληλη μεθοδολογία, επεξεργασία πρωτογενών πηγών και επιστημονικές παραπομπές.
- Παρουσιάζει και υποστηρίζει ερευνητικά πορίσματα σε μεταπτυχιακά σεμινάρια και επιστημονικές συζητήσεις.
Ικανότητες
- Διαμορφώνει αυτόνομη και κριτικά τεκμηριωμένη ερμηνεία σύνθετων ζητημάτων της βυζαντινής και μεταβυζαντινής γραμματείας.
- Επιλέγει και συνδυάζει κατάλληλες παλαιογραφικές, κωδικολογικές, εκδοτικές και ερμηνευτικές μεθόδους ανάλογα με το ερευνητικό πρόβλημα.
- Ασκεί επιστημονική κρίση απέναντι σε αποκλίνουσες αναγνώσεις, αβέβαιες χρονολογήσεις και ανταγωνιστικές υποθέσεις για την παράδοση ενός κειμένου.
- Αντιμετωπίζει το χειρόγραφο ταυτόχρονα ως φορέα κειμένου, ιστορική μαρτυρία και υλικό πολιτιστικό τεκμήριο.
- Συνδέει τη φιλολογική ανάλυση με ευρύτερα ερωτήματα ιστορίας, κοινωνίας και πολιτισμού χωρίς να παραβλέπει τα όρια των πηγών.
- Οργανώνει υπεύθυνα τη συλλογή, την τεκμηρίωση και την παρουσίαση ερευνητικών δεδομένων, τηρώντας την επιστημονική δεοντολογία.
- Αναπτύσσει πρωτότυπη ερευνητική συμβολή μέσα από τη μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία και αξιολογεί κριτικά τα συμπεράσματά της.
- Συμμετέχει τεκμηριωμένα στον επιστημονικό διάλογο και στη διάχυση της γνώσης για τη βυζαντινή γραμματειακή κληρονομιά.
Ειδίκευση: Βυζαντινή Φιλολογία
- Εξετάζει συνδυαστικά εκκλησιαστική και κοσμική ποίηση, πεζογραφία και μεταβυζαντινή γραμματεία, αναδεικνύοντας τις σχέσεις μορφής, περιεχομένου και ιστορικού πλαισίου.
- Επεξεργάζεται βυζαντινά κείμενα στη βάση της χειρόγραφης παράδοσής τους και αιτιολογεί φιλολογικές ή εκδοτικές επιλογές.
- Αξιοποιεί παλαιογραφικά και κωδικολογικά τεκμήρια για τη διερεύνηση της παραγωγής, κυκλοφορίας και πρόσληψης ελληνικών χειρογράφων.
- Συνθέτει ερευνητικά αποτελέσματα από τη γραμματολογία, την κριτική κειμένων και την πολιτισμική ιστορία σε εξειδικευμένη επιστημονική μελέτη.
Σημείωση τεκμηρίωσης: Η παρουσίαση βασίζεται στον ισχύοντα Κανονισμό Σπουδών. Η επιλογή, η ομαδοποίηση και η διατύπωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων αποτελούν συνθετική επεξεργασία του mysep, σύμφωνα με το Ελληνικό Πλαίσιο Προσόντων και τους περιγραφικούς δείκτες του Δουβλίνου.
Διάρκεια σπουδών : Η χρονική διάρκεια φοίτησης στο ΠΜΣ που οδηγεί στη λήψη Διπλώματος Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΔΜΣ) ορίζεται σε τέσσερα (4) ακαδημαϊκά εξάμηνα, στα οποία περιλαμβάνεται και ο χρόνος εκπόνησης διπλωματικής εργασίας.
Ο ανώτατος επιτρεπόμενος χρόνος ολοκλήρωσης των σπουδών, ορίζεται στα έξι (6) ακαδημαϊκά εξάμηνα
Γλώσσα Διδασκαλίας: Τα μαθήματα οργανώνονται σε εξάμηνα, πραγματοποιούνται σε εβδομαδιαία βάση και διεξάγονται στην ελληνική γλώσσα.
Δίδακτρα: –
Κατηγορίες και αριθμός εισακτέων:
Στο ΠΜΣ «Αρέθας» γίνονται δεκτοί κάτοχοι τίτλου του Α’ κύκλου σπουδών των Τμημάτων (Ελληνικής) Φιλολογίας, λοιπών Τμημάτων Φιλοσοφικών Σχολών και Σχολών Ανθρωπιστικών Επιστημών ΑΕΙ της ημεδαπής ή ομοταγών, αναγνωρισμένων από τον ΔΟΑΤΑΠ, ιδρυμάτων της αλλοδαπής, καθώς και απόφοιτοι άλλων Τμημάτων ΑΕΙ της ημεδαπής ή ομοταγών της αλλοδαπής.
Γίνονται δεκτοί ως υπεράριθμοι, χωρίς εξέταση, μέλη των κατηγοριών ΕΕΠ, ΕΔΙΠ και ΕΤΕΠ, σύμφωνα με την παρ. 8 του άρ. 34 του ν. 4485/2017. Υπότροφοι δημόσιων ή ιδιωτικών φορέων γίνονται δεκτοί ως υπεράριθμοι, εφόσον επιτύχουν στην προβλεπόμενη από τον παρόντα κανονισμό εξέταση.
Το ΠΜΣ «Αρέθας» θα δέχεται δέκα (10) φοιτητές ανά ακαδημαϊκό έτος
Διαδικασία επιλογής και εγγραφή επιτυχόντων
Η επιλογή των φοιτητών γίνεται σύμφωνα με το ν. 4485/2017 και τις προβλέψεις του Κανονισμού Μεταπτυχιακών Σπουδών. Κάθε Μάιο, έπειτα από εισήγηση της ΣΕ του ΠΜΣ και απόφαση της Συνέλευσης του Τμήματος Φιλολογίας του Ε.Κ.Π.Α., δημοσιεύεται και αναρτάται στην ιστοσελίδα του Τμήματος και του Ιδρύματος προκήρυξη για την εισαγωγή μεταπτυχιακών φοιτητών στο ΠΜΣ. Οι σχετικές αιτήσεις μαζί με τα απαραίτητα δικαιολογητικά κατατίθενται στη Γραμματεία του ΠΜΣ, σε προθεσμία που ορίζεται κατά την προκήρυξη και μπορεί να παραταθεί με απόφαση της Συνέλευσης του Τμήματος.
Η επιλογή των εισακτέων πραγματοποιείται βάσει των αποτελεσμάτων γραπτής εξέτασης και συνέντευξης, με συνεκτίμηση κριτηρίων, με τους εξής συντελεστές:
- Γραπτή εξέταση (άριστα 10, βάση 6), σε ποσοστό 45%. Οι αποτυχόντες στη γραπτή εξέταση δεν καλούνται στη συνέντευξη
- Βαθμός πτυχίου, σε ποσοστό 15%
- Μέσος όρος βαθμολογίας στα σχετικά με το γνωστικό αντικείμενο του ΠΜΣ προπτυχιακά μαθήματα, με συνυπολογισμό του αριθμού των μαθημάτων, σε ποσοστό 20%
- Συνέντευξη σε ποσοστό 10%
- Ειδικά προσόντα, ερευνητικό έργο, δημοσιεύσεις, ανακοινώσεις, συμμετοχή σε σεμινάρια-συνέδρια, επιπλέον ξένες γλώσσες κ.ά., σε ποσοστό 10%.
Με βάση τα συνολικά κριτήρια, η επιτροπή επιλογής καταρτίζει τον Πίνακα αξιολόγησης των φοιτητών και τον υποβάλλει στη ΣΕ και ακολούθως στη Συνέλευση του Τμήματος προς έγκριση. Οι επιτυχόντες θα πρέπει να εγγραφούν στη Γραμματεία του ΠΜΣ εντός δέκα (10) ημερών από την απόφαση της Συνέλευσης του Τμήματος. Σε περίπτωση ισοβαθμίας, γίνονται δεκτοί μέχρι τρεις (3) ισοβαθμούντες στην τελευταία θέση. Σε περίπτωση περισσοτέρων ισοβαθμούντων γίνεται κλήρωση από την επιτροπή επιλογής. Σε περίπτωση μη εγγραφής ενός ή περισσοτέρων φοιτητών, καλούνται να εγγραφούν στο ΠΜΣ οι επιλαχόντες, εφόσον υπάρχουν, με βάση τη σειρά τους στον εγκεκριμένο αξιολογικό πίνακα.
Πρόγραμμα Σπουδών (Μαθήματα – ECTS)
Το ΠΜΣ ξεκινά το χειμερινό εξάμηνο εκάστου ακαδημαϊκού έτους. Για την απόκτηση ΔΜΣ απαιτούνται συνολικά εκατόν είκοσι (120) πιστωτικές μονάδες (ECTS). Κατά τη διάρκεια των σπουδών, οι μεταπτυχιακοί φοιτητές υποχρεούνται σε παρακολούθηση και επιτυχή εξέταση μεταπτυχιακών μαθημάτων, συγγραφή επιστημονικών εργασιών, συμμετοχή σε ερευνητικές και επιστημονικές δραστηριότητες του Τομέα καθώς και σε εκπόνηση μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας. Οι μεταπτυχιακοί φοιτητές είναι, επίσης, υποχρεωμένοι να προσφέρουν υπηρεσίες, μετά από ανάθεση του Τομέα, ως επιτηρητές στη διάρκεια των εξεταστικών περιόδων ή σε άλλες εργασίες του Τομέα. Η τήρηση των ακαδημαϊκών υποχρεώσεων τους συνεκτιμάται στην τελική τους αξιολόγηση.
Η διδασκαλία των μαθημάτων γίνεται διά ζώσης και, επικουρικώς, με ηλεκτρονικά μέσα (πχ. e-class), κατά την κρίση των διδασκόντων. Εκτός των μαθημάτων, στο πλαίσιο του ΠΜΣ μπορούν να οργανώνονται συνέδρια, ημερίδες, διαλέξεις, επισκέψεις, εκδρομές, στα οποία οι μεταπτυχιακοί φοιτητές καλούνται να μετάσχουν.
Α. Το πρόγραμμα των μαθημάτων διαμορφώνεται ενδεικτικά ως εξής:
1. Ειδίκευση: «Βυζαντινή Φιλολογία»
Α΄ Εξάμηνο
Μαθήματα Υποχρεωτικά
- Βυζαντινή Ποίηση Ι
- Παλαιογραφία Ι
- Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός
Β΄ Εξάμηνο
Μαθήματα Υποχρεωτικά
- Βυζαντινή Πεζογραφία Ι
- Βυζαντινή Ποίηση ΙΙ
- Παλαιογραφία ΙΙ – Κωδικολογία
Γ΄ Εξάμηνο
Μαθήματα Υποχρεωτικά
- Βυζαντινή Πεζογραφία ΙΙ
- Κριτική των κειμένων – Εκδοτική
- Μεταβυζαντινή Φιλολογία.
Δ΄ Εξάμηνο
- Εκπόνηση μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας
Τι άλλο πρέπει να ξέρω :
Χρήσιμα Έντυπα:
Προκήρυξη : Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος (ακαδ. έτος 2026-2027)
ΦΕΚ Ίδρυσης : ΦΕΚ 3037 τ.Β΄/27.07.2018
Κανονισμός Σπουδών : ΦΕΚ 3140 τ.Β’/31.07.2018 & ΦΕΚ 4277 τ.Β’/03.07.2023
Περισσότερα στοιχεία :
Ηλεκτρονική διεύθυνση ΠΜΣ: http://www.phil.uoa.gr/metaptyxiakes-spoydes/
Ηλεκτρονική διεύθυνση του τμήματος: http://www.phil.uoa.gr/
Διάρκεια Λειτουργίας
Το ΠΜΣ θα λειτουργήσει μέχρι το ακαδημαϊκό έτος 2027 – 2028 εφόσον πληροί τα κριτήρια της εσωτερικής και εξωτερικής αξιολόγησης, σύμφωνα με την παρ. 8 του άρθρου 32 και την παρ. 6 του άρθρου 44 του ν. 4485/2017.