το άρθρο ενημερώθηκε στις 28.09.2026
Σε ποιον ταιριάζει το ΔΠΜΣ: Βυζαντινός και Μεσαιωνικός Κόσμος;
Το ΔΠΜΣ απευθύνεται σε αποφοίτους που επιθυμούν να εμβαθύνουν στη μελέτη του βυζαντινού και μεσαιωνικού κόσμου, εξετάζοντας την ιστορική εξέλιξη, τον πολιτισμό, τη γλώσσα, την τέχνη και τις κοινωνικές δομές της περιόδου από την ύστερη αρχαιότητα έως και την πρώιμη νεότερη εποχή. Το πρόγραμμα χαρακτηρίζεται από έντονο διεπιστημονικό προσανατολισμό, συνδυάζοντας ιστορικές, αρχαιολογικές και φιλολογικές προσεγγίσεις, ενώ παράλληλα ενσωματώνει σύγχρονες ερευνητικές μεθόδους και εργαλεία, όπως ψηφιακές τεχνολογίες και εφαρμογές της πληροφορικής στις ανθρωπιστικές επιστήμες. Στόχος είναι η ανάπτυξη υψηλού επιπέδου ερευνητικών δεξιοτήτων, η εξοικείωση με πρωτογενείς πηγές και η δυνατότητα παραγωγής πρωτότυπης επιστημονικής γνώσης.
Ταιριάζει ιδιαίτερα σε όσους:
έχουν ενδιαφέρον για την ιστορία, τον πολιτισμό και τις κοινωνίες του Βυζαντίου και του Μεσαίωνα
θέλουν να εξειδικευτούν σε πεδία όπως η βυζαντινή ιστορία, η μεσαιωνική ευρωπαϊκή ιστορία, η αρχαιολογία ή η φιλολογία
επιθυμούν να αναπτύξουν ερευνητικές δεξιότητες και να εργαστούν με ιστορικές πηγές, αρχεία και τεκμήρια
αναζητούν ένα πρόγραμμα με διεπιστημονικό χαρακτήρα που συνδυάζει διαφορετικά επιστημονικά πεδία
ενδιαφέρονται για τη σύνδεση των ανθρωπιστικών επιστημών με σύγχρονες ψηφιακές τεχνολογίες και εργαλεία
θέλουν να εξελιχθούν επαγγελματικά σε τομείς όπως η εκπαίδευση, τα μουσεία, τα αρχεία, οι πολιτιστικοί οργανισμοί ή η έρευνα
επιδιώκουν να συνεχίσουν σε διδακτορικές σπουδές και ακαδημαϊκή καριέρα στον χώρο των ανθρωπιστικών επιστημών.
Πανεπιστήμιο Κρήτης
Φιλοσοφική Σχολή
Τμήματα: Ιστορίας και Αρχαιολογίας & Φιλολογίας
ΔΠΜΣ: «Βυζαντινός και Μεσαιωνικός Κόσμος».
Έδρα:
Διεύθυνση – Πόλη διεξαγωγής: Πανεπιστημιούπολη Ρεθύμνου, Γάλλος, 74100 Ρέθυμνο
Τηλέφωνα: 28310 77336,77337
Γνωστικό Αντικείμενο – Σκοπός :
Σκοπός του Προγράμματος «Βυζαντινός και Μεσαιωνικός Κόσμος» είναι η προαγωγή της επιστημονικής γνώσης και η ανάπτυξη της έρευνας του πολιτισμού του μεσαιωνικού κόσμου, αφενός μεν του Βυζαντίου, αφετέρου δε της δυτικής Ευρώπης, με έμφαση στον μεσογειακό χώρο, μέσω της διαμόρφωσης ερευνητών και ερευνητριών εξειδικευμένων σε μία από τις τέσσερις ειδικεύσεις/κατευθύνσεις του Προγράμματος.
Ο διατμηματικός χαρακτήρας και οι επιμέρους ειδικεύσεις/κατευθύνσεις διασφαλίζουν τη διεπιστημονικότητα του Προγράμματος.
Καθεμία από τις τέσσερις ειδικεύσεις/κατευθύνσεις αντιστοιχεί σε διεθνώς αναγνωρισμένο γνωστικό αντικείμενο/επιστημονικό πεδίο. Το Πρόγραμμα επικεντρώνεται στη διδασκαλία και την έρευνα σχετικά με τα πεδία αυτά, σε χρονικό εύρος που εκτείνεται από τον 4ο ως και τον 15ο αιώνα, με παράλληλη αναφορά, όταν κρίνεται εφικτό και απαραίτητο, στις περιοχές της βόρειας Βαλκανικής και των νότιων ακτών της Μεσογείου, καθώς και στην ύστερη αρχαιότητα και πρώιμη νεότερη περίοδο.
Το Πρόγραμμα διαμορφώνει ερευνητές και ερευνήτριες εξοικειωμένους/ες με τα προβλήματα και τις μεθόδους της ιστορικής, αρχαιολογικής και φιλολογικής έρευνας του βυζαντινού και δυτικού μεσαίωνα.
Σε αυτό το πλαίσιο και δεδομένης της αλληλεξάρτησης μεταξύ των επιστημονικών πεδίων και ειδικεύσεων/κατευθύνσεων που καλύπτει, το Πρόγραμμα προσφέρει εξειδικευμένα ανά κατεύθυνση αλλά και κοινά επιλεγόμενα σεμινάρια και ασκήσεις/εργαστήρια. Συγκεκριμένα προβλέπονται, πέρα από σεμινάρια ιστορίας, αρχαιολογίας και ιστορίας της τέχνης, και φιλολογίας, ασκήσεις ελληνικής και λατινικής διπλωματικής, παλαιογραφίας και κωδικολογίας, μεσαιωνικών λατινικών, επιγραφικής, αρχειακής έρευνας, καθώς και μεθοδολογίας αρχαιολογικής έρευνας πεδίου και αρχαιολογίας του τοπίου, κεραμικής, αρχιτεκτονικής γλυπτικής κ.λπ.
Επίσης το Πρόγραμμα στοχεύει στην εξοικείωση των μεταπτυχιακών φοιτητών με εργαλεία που αναπτύσσονται στα πεδία της επιστήμης των υπολογιστών και της τεχνητής νοημοσύνης για να στηρίξουν τις ανθρωπιστικές επιστήμες (όπως διαλειτουργικά πληροφοριακά συστήματα, ψηφιακά εργαλεία επεξεργασίας και σημασιολογικής επισημείωσης κειμένων, συστήματα οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων και χειρόγραφων κειμένων, μεθόδους μοντελοποίησης της γνώσης που προέρχεται από κείμενα και τέχνεργα, ψηφιακές μεθόδους απεικόνισης ιστορικών τοπίων και αρχαιολογικών καταλοίπων, ψηφιακές αποτυπώσεις αρχαιολογικών μνημείων και κινητών ευρημάτων, τεκμηρίωση ευρημάτων μέσω της δημιουργίας τρισδιάστατων μοντέλων, χρήση γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών κ.ά.). Το αναμενόμενο μαθησιακό αποτέλεσμα είναι οι μεταπτυχιακοί φοιτητές να έλθουν σε επαφή με την επιστημονική αιχμή των παραπάνω γνωστικών πεδίων και με διεπιστημονικές μεθόδους, ώστε να δύνανται να υλοποιούν αυτόνομη έρευνα και να εκπονούν πρωτότυπες εργασίες στους προαναφερθέντες τέσσερις τομείς ειδίκευσης.
Οι απόφοιτοι και οι απόφοιτες του Προγράμματος έχουν τα προσόντα που απαιτούνται για να προχωρήσουν στην εκπόνηση διδακτορικής διατριβής, καθώς και για να ενταχθούν σε ευρύ πεδίο εργασιακών επιλογών: στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, την Αρχαιολογική Υπηρεσία, τον δημόσιο τομέα γενικότερα· σε ερευνητικά προγράμματα των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών, αρχεία, βιβλιοθήκες, μουσεία, πινακοθήκες, εκδοτικούς οίκους και άλλους θεσμούς προαγωγής και διάχυσης της επιστημονικής γνώσης και έρευνας. Η κριτική σκέψη, η ικανότητα δοκιμιογραφίας και η ιστορική, φιλολογική, αρχαιολογική γνώση, είναι επίσης δεξιότητες σε υψηλή ζήτηση από εταιρείες και ακαδημαϊκές μονάδες που αναπτύσσουν εφαρμογές αιχμής στο πεδίο της τεχνητής νοημοσύνης. Τέλος, οι απόφοιτοι του προγράμματος μπορούν να επιδιώξουν σταδιοδρομία στο ΕΚΔΔΑ και στον Διπλωματικό Κλάδο.
Τίτλος Σπουδών:
Το Δ.Π.Μ.Σ. «Βυζαντινός και Μεσαιωνικός Κόσμος» απονέμει Δίπλωμα Μεταπτυχιακών Σπουδών (Δ.Μ.Σ.) στις εξής τέσσερις ειδικεύσεις/κατευθύνσεις: (α) Βυζαντινή Ιστορία, (β) Ευρωπαϊκή Μεσαιωνική Ιστορία, (γ) Βυζαντινή Αρχαιολογία και Ιστορία της Βυζαντινής Τέχνης, (δ) Βυζαντινή Φιλολογία.
Μαθησιακά αποτελέσματα του Προγράμματος Σπουδών
Το Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βυζαντινός και Μεσαιωνικός Κόσμος» οργανώνεται από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας σε σύμπραξη με το Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και έχει ως σκοπό την προαγωγή της επιστημονικής γνώσης και της έρευνας του πολιτισμού του μεσαιωνικού κόσμου, τόσο του Βυζαντίου όσο και της δυτικής Ευρώπης, με ιδιαίτερη έμφαση στον μεσογειακό χώρο. Το Πρόγραμμα οργανώνεται στις ειδικεύσεις/κατευθύνσεις «Βυζαντινή Ιστορία», «Ευρωπαϊκή Μεσαιωνική Ιστορία», «Βυζαντινή Αρχαιολογία και Ιστορία της Βυζαντινής Τέχνης» και «Βυζαντινή Φιλολογία» και συνδυάζει εξειδικευμένα και κοινά σεμινάρια με ασκήσεις και εργαστήρια ιστορικής, αρχαιολογικής και φιλολογικής έρευνας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εργασία με πρωτογενείς πηγές και τεκμήρια, στην ελληνική και λατινική διπλωματική, την παλαιογραφία και κωδικολογία, τα μεσαιωνικά λατινικά, την επιγραφική, την αρχειακή και αρχαιολογική έρευνα, καθώς και στην αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών τεχνολογιών και εργαλείων της επιστήμης υπολογιστών και της τεχνητής νοημοσύνης για τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Η εκπαίδευση ολοκληρώνεται με αυτοδύναμη Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία, με στόχο την παραγωγή πρωτότυπης επιστημονικής γνώσης και την προετοιμασία για περαιτέρω έρευνα και διδακτορικές σπουδές.
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του Προγράμματος Σπουδών, ο απόφοιτος ή η απόφοιτη είναι σε θέση:
Επιστημονικό πεδίο UNESCO ISCED-F: Ιστορία και αρχαιολογία
Γνώσεις
- να κατέχει εξειδικευμένη και διεπιστημονική γνώση της ιστορίας και του πολιτισμού του βυζαντινού και του δυτικού μεσαιωνικού κόσμου, με έμφαση στον μεσογειακό χώρο,
- να ερμηνεύει ιστορικά, αρχαιολογικά, καλλιτεχνικά και φιλολογικά φαινόμενα σε χρονικό εύρος από την ύστερη αρχαιότητα έως τον 15ο αιώνα και, όπου απαιτείται, σε σχέση με την πρώιμη νεότερη περίοδο,
- να αναλύει τις πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές, θρησκευτικές και πολιτισμικές δομές του Βυζαντίου και της μεσαιωνικής δυτικής Ευρώπης,
- να συσχετίζει τις εξελίξεις στον βυζαντινό και δυτικό μεσαιωνικό κόσμο με τις περιοχές της βόρειας Βαλκανικής και των νότιων ακτών της Μεσογείου,
- να διακρίνει τις μεθοδολογικές αρχές της ιστορικής, αρχαιολογικής, ιστορικοκαλλιτεχνικής και φιλολογικής έρευνας του Μεσαίωνα,
- να ερμηνεύει τη φύση, τη λειτουργία και τους περιορισμούς διαφορετικών κατηγοριών πρωτογενών πηγών και τεκμηρίων,
- να κατέχει τις βασικές αρχές της ελληνικής και λατινικής διπλωματικής, της παλαιογραφίας και της κωδικολογίας ως εργαλείων μελέτης μεσαιωνικών πηγών,
- να ερμηνεύει τη συμβολή της επιγραφικής, της αρχειακής έρευνας και των μεσαιωνικών λατινικών στη μελέτη του βυζαντινού και δυτικού μεσαιωνικού κόσμου,
- να αναλύει τις αρχές της αρχαιολογικής έρευνας πεδίου, της αρχαιολογίας του τοπίου και της μελέτης υλικών καταλοίπων,
- να ερμηνεύει αρχιτεκτονικά, γλυπτικά, κεραμικά και άλλα αρχαιολογικά τεκμήρια στο ιστορικό και πολιτισμικό τους πλαίσιο,
- να αναλύει τη χειρόγραφη παράδοση και τη γραμματειακή παραγωγή του Βυζαντίου και να συσχετίζει τα κείμενα με τα ιστορικά και πολιτισμικά τους συμφραζόμενα,
- να αξιολογεί τις δυνατότητες διαλειτουργικών πληροφοριακών συστημάτων, ψηφιακής επεξεργασίας και σημασιολογικής επισημείωσης κειμένων για την έρευνα στις ανθρωπιστικές επιστήμες,
- να ερμηνεύει τις δυνατότητες και τους περιορισμούς της οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων και χειρόγραφων κειμένων και της υπολογιστικής μοντελοποίησης γνώσης από κείμενα και τέχνεργα,
- να αναλύει τη συμβολή των γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών, των ψηφιακών απεικονίσεων ιστορικών τοπίων και των τρισδιάστατων αποτυπώσεων στην ιστορική και αρχαιολογική έρευνα,
- να αξιολογεί κριτικά τη σύγχρονη διεθνή βιβλιογραφία και τις επιστημονικές συζητήσεις που αφορούν τις τέσσερις περιοχές ειδίκευσης του Προγράμματος,
- να τεκμηριώνει τη σημασία της ερευνητικής μεθοδολογίας, της κριτικής χρήσης πηγών, της επιστημονικής δεοντολογίας και της ακαδημαϊκής ακεραιότητας στη μελέτη του μεσαιωνικού κόσμου.
Δεξιότητες
- να εντοπίζει, να ταξινομεί και να αξιολογεί κριτικά πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές σχετικές με τον βυζαντινό και δυτικό μεσαιωνικό κόσμο,
- να σχεδιάζει συστηματική έρευνα σε αρχεία, βιβλιοθήκες, συλλογές, μουσεία, αρχαιολογικά σύνολα και ψηφιακά αποθετήρια,
- να εφαρμόζει κατάλληλες μεθόδους ιστορικής κριτικής για την αξιολόγηση της προέλευσης, της αξιοπιστίας, της σκοπιμότητας και των περιορισμών μιας πηγής,
- να εφαρμόζει βασικές τεχνικές ελληνικής και λατινικής διπλωματικής για την ανάγνωση, χρονολόγηση και ερμηνεία μεσαιωνικών εγγράφων,
- να χρησιμοποιεί παλαιογραφικές και κωδικολογικές μεθόδους για τη μελέτη χειρογράφων, γραφών, κωδίκων και της μετάδοσης των κειμένων,
- να αξιοποιεί επιγραφικά τεκμήρια και να τα εντάσσει κριτικά στο ευρύτερο ιστορικό, αρχαιολογικό ή φιλολογικό πλαίσιο της έρευνας,
- να εργάζεται με μεσαιωνικά λατινικά κείμενα και να αξιοποιεί τα κατάλληλα λεξικογραφικά, εκδοτικά και βιβλιογραφικά εργαλεία,
- να εφαρμόζει μεθόδους αρχαιολογικής έρευνας πεδίου και αρχαιολογίας του τοπίου για τη μελέτη οικισμών, μνημείων και ιστορικών τοπίων,
- να καταγράφει, να ταξινομεί και να ερμηνεύει κεραμική, αρχιτεκτονική γλυπτική και άλλες κατηγορίες αρχαιολογικού υλικού,
- να συνδυάζει γραπτές πηγές, αρχαιολογικά δεδομένα, έργα τέχνης και χωρικά τεκμήρια για τη διερεύνηση σύνθετων ιστορικών προβλημάτων,
- να συγκρίνει βυζαντινά και δυτικοευρωπαϊκά φαινόμενα και να τεκμηριώνει ομοιότητες, διαφορές, αλληλεπιδράσεις και πολιτισμικές μεταφορές,
- να αναζητά, να οργανώνει και να αξιολογεί κριτικά ελληνόγλωσση και ξενόγλωσση επιστημονική βιβλιογραφία για εξειδικευμένα ζητήματα του μεσαιωνικού κόσμου,
- να διατυπώνει σαφή και πρωτότυπα ερευνητικά ερωτήματα και να επιλέγει κατάλληλη ιστορική, αρχαιολογική, ιστορικοκαλλιτεχνική ή φιλολογική μεθοδολογία,
- να χρησιμοποιεί διαλειτουργικά πληροφοριακά συστήματα και ψηφιακά εργαλεία για την οργάνωση, διασύνδεση και επεξεργασία ερευνητικών δεδομένων,
- να εφαρμόζει ψηφιακές τεχνικές επεξεργασίας και σημασιολογικής επισημείωσης κειμένων και να αξιολογεί κριτικά τα παραγόμενα δεδομένα,
- να αξιοποιεί εργαλεία οπτικής αναγνώρισης έντυπων και χειρόγραφων κειμένων με επίγνωση των σφαλμάτων, των αβεβαιοτήτων και της ανάγκης επιστημονικής επαλήθευσης,
- να οργανώνει και να μοντελοποιεί γνώση που προέρχεται από κείμενα και τέχνεργα με κατάλληλες ψηφιακές μεθόδους,
- να χρησιμοποιεί γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών για τη χωρική ανάλυση ιστορικών και αρχαιολογικών δεδομένων,
- να αξιοποιεί ψηφιακές αποτυπώσεις και τρισδιάστατα μοντέλα για την τεκμηρίωση μνημείων, αρχαιολογικών καταλοίπων και κινητών ευρημάτων,
- να συνδυάζει παραδοσιακές ανθρωπιστικές μεθόδους με εργαλεία της επιστήμης υπολογιστών και της τεχνητής νοημοσύνης χωρίς να υποκαθιστά την κριτική αξιολόγηση των πηγών,
- να συγγράφει επιστημονικές εργασίες με σαφή δομή, συνεκτική επιχειρηματολογία, ακριβείς παραπομπές και συστηματική τεκμηρίωση,
- να παρουσιάζει και να υποστηρίζει προφορικά ερευνητικά ερωτήματα, μεθόδους και αποτελέσματα σε διεπιστημονικό επιστημονικό περιβάλλον,
- να σχεδιάζει την έρευνα της Μεταπτυχιακής Διπλωματικής Εργασίας μέσα από συστηματική μελέτη πρωτογενών και δευτερογενών πηγών και τεκμηρίων,
- να εκπονεί και να υποστηρίζει δημόσια αυτοδύναμη Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία με πρωτότυπο ερευνητικό ερώτημα και επιστημονικά τεκμηριωμένα συμπεράσματα.
Ικανότητες
- να αντιμετωπίζει σύνθετα και μη οικεία προβλήματα της μελέτης του βυζαντινού και δυτικού μεσαιωνικού κόσμου με επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο,
- να διαμορφώνει αυτόνομες κρίσεις συνδυάζοντας ετερογενείς γραπτές, υλικές, εικαστικές, χωρικές και ψηφιακές πηγές,
- να επιλέγει κριτικά ανάμεσα σε διαφορετικές ιστορικές, αρχαιολογικές, φιλολογικές και ψηφιακές μεθόδους ανάλογα με τη φύση του ερευνητικού προβλήματος,
- να αναγνωρίζει τα όρια, τις σιωπές, τις αβεβαιότητες και τις προκαταλήψεις των πηγών και να τα ενσωματώνει στην ερμηνεία των δεδομένων,
- να διακρίνει με σαφήνεια ανάμεσα σε τεκμηριωμένο συμπέρασμα, πιθανή ερμηνεία και ερευνητική υπόθεση,
- να αναθεωρεί τεκμηριωμένα αρχικές υποθέσεις όταν νέα αρχειακά, αρχαιολογικά, φιλολογικά ή ψηφιακά δεδομένα το απαιτούν,
- να συνθέτει γνώσεις από διαφορετικά πεδία της μεσαιωνικής έρευνας διατηρώντας παράλληλα τη μεθοδολογική ακρίβεια της ειδίκευσής του,
- να αξιολογεί κριτικά ψηφιακά εργαλεία και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης ως προς την αξιοπιστία, τη διαφάνεια και την καταλληλότητά τους για ανθρωπιστική έρευνα,
- να συνεργάζεται αποτελεσματικά σε διεπιστημονικές ερευνητικές ομάδες ιστορικών, αρχαιολόγων, ιστορικών τέχνης, φιλολόγων και ειδικών ψηφιακών ανθρωπιστικών επιστημών,
- να αναλαμβάνει ευθύνη για τον σχεδιασμό, την οργάνωση, την υλοποίηση και την αξιολόγηση σύνθετου ερευνητικού έργου,
- να επικοινωνεί σύνθετα ζητήματα του βυζαντινού και μεσαιωνικού κόσμου με επιστημονική ακρίβεια σε ειδικούς και σε κατάλληλα μη εξειδικευμένα ακροατήρια,
- να εφαρμόζει αρχές επιστημονικής δεοντολογίας, ακαδημαϊκής ακεραιότητας και υπεύθυνης διαχείρισης ιστορικών, αρχαιολογικών και ψηφιακών δεδομένων,
- να παράγει νέα ή συνθετική γνώση μέσω αυτοδύναμης έρευνας και να εντάσσει κριτικά τα αποτελέσματά της στη διεθνή επιστημονική συζήτηση,
- να μεταφέρει ερευνητικές γνώσεις και δεξιότητες σε αρχεία, βιβλιοθήκες, μουσεία, αρχαιολογικούς και πολιτιστικούς φορείς, ερευνητικά προγράμματα και την εκπαίδευση,
- να οργανώνει αυτόνομα τη συνεχιζόμενη επιστημονική του ανάπτυξη και να προετοιμάζεται για διδακτορικές σπουδές και υψηλού επιπέδου ερευνητική ή επαγγελματική δραστηριότητα.
Ειδίκευση/Κατεύθυνση: Βυζαντινή Ιστορία
- να αναλύει σε βάθος πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές, διοικητικές, θρησκευτικές και πολιτισμικές εξελίξεις της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας,
- να αξιολογεί κριτικά αφηγηματικές, διπλωματικές, νομοθετικές, επιγραφικές και άλλες πηγές της βυζαντινής ιστορίας,
- να εφαρμόζει μεθόδους ελληνικής διπλωματικής, παλαιογραφίας και αρχειακής έρευνας σε βυζαντινά ιστορικά τεκμήρια,
- να διερευνά τις σχέσεις του Βυζαντίου με τη δυτική Ευρώπη, τα Βαλκάνια και τον ευρύτερο μεσογειακό κόσμο,
- να συνδυάζει γραπτές πηγές με αρχαιολογικά, καλλιτεχνικά και χωρικά δεδομένα για την ερμηνεία ιστορικών φαινομένων,
- να αξιοποιεί ψηφιακές βάσεις, σημασιολογικά εργαλεία και γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών για τη διερεύνηση βυζαντινών ιστορικών δεδομένων,
- να συγκρίνει διαφορετικές ιστοριογραφικές προσεγγίσεις και να διαμορφώνει τεκμηριωμένη αυτόνομη κρίση για αμφισβητούμενα ζητήματα της βυζαντινής ιστορίας,
- να σχεδιάζει και να ολοκληρώνει πρωτότυπη αυτοδύναμη έρευνα σε εξειδικευμένο αντικείμενο της Βυζαντινής Ιστορίας.
Ειδίκευση/Κατεύθυνση: Ευρωπαϊκή Μεσαιωνική Ιστορία
- να αναλύει σε βάθος τις πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές, θρησκευτικές και πολιτισμικές δομές της μεσαιωνικής δυτικής Ευρώπης,
- να αξιολογεί κριτικά λατινικές αφηγηματικές, διπλωματικές, διοικητικές, εκκλησιαστικές και άλλες πηγές της ευρωπαϊκής μεσαιωνικής ιστορίας,
- να εφαρμόζει μεθόδους λατινικής διπλωματικής, παλαιογραφίας και αρχειακής έρευνας σε μεσαιωνικά ιστορικά τεκμήρια,
- να αξιοποιεί τη γνώση μεσαιωνικών λατινικών για την κριτική ανάγνωση και ερμηνεία πρωτογενών πηγών,
- να διερευνά τις σχέσεις της δυτικής Ευρώπης με το Βυζάντιο και τον μεσογειακό κόσμο μέσα από συγκριτικές και διασυνδεδεμένες ιστορικές προσεγγίσεις,
- να συνδυάζει γραπτές, υλικές και χωρικές πηγές για την ανασύνθεση σύνθετων φαινομένων της μεσαιωνικής ευρωπαϊκής ιστορίας,
- να αξιοποιεί ψηφιακά εργαλεία και μεθόδους χωρικής ή σημασιολογικής ανάλυσης για τη διερεύνηση μεσαιωνικών ιστορικών δεδομένων,
- να σχεδιάζει και να ολοκληρώνει πρωτότυπη αυτοδύναμη έρευνα σε εξειδικευμένο αντικείμενο της Ευρωπαϊκής Μεσαιωνικής Ιστορίας.
Ειδίκευση/Κατεύθυνση: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Ιστορία της Βυζαντινής Τέχνης
- να αναλύει σε βάθος τη βυζαντινή αρχαιολογία και την ιστορία της βυζαντινής τέχνης μέσα στο ιστορικό, κοινωνικό και πολιτισμικό τους πλαίσιο,
- να εφαρμόζει μεθόδους αρχαιολογικής έρευνας πεδίου και αρχαιολογίας του τοπίου στη μελέτη βυζαντινών θέσεων, μνημείων και οικιστικών συνόλων,
- να καταγράφει, να ταξινομεί και να ερμηνεύει κεραμική, αρχιτεκτονική γλυπτική και άλλες κατηγορίες κινητών και ακίνητων αρχαιολογικών ευρημάτων,
- να αναλύει βυζαντινά μνημεία και έργα τέχνης ως προς τη μορφή, την τεχνική, τη χρονολόγηση, τη λειτουργία και το ιδεολογικό τους περιεχόμενο,
- να συνδυάζει αρχαιολογικά και καλλιτεχνικά τεκμήρια με γραπτές και επιγραφικές πηγές για τη διερεύνηση σύνθετων ερευνητικών προβλημάτων,
- να χρησιμοποιεί γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών και ψηφιακές μεθόδους απεικόνισης για την ανάλυση ιστορικών τοπίων και αρχαιολογικών καταλοίπων,
- να αξιοποιεί ψηφιακές αποτυπώσεις και τρισδιάστατα μοντέλα για την τεκμηρίωση, μελέτη και παρουσίαση μνημείων και κινητών ευρημάτων,
- να σχεδιάζει και να ολοκληρώνει πρωτότυπη αυτοδύναμη έρευνα στη Βυζαντινή Αρχαιολογία και Ιστορία της Βυζαντινής Τέχνης.
Ειδίκευση/Κατεύθυνση: Βυζαντινή Φιλολογία
- να αναλύει σε βάθος βυζαντινά φιλολογικά κείμενα ως προς τη γλώσσα, το ύφος, το γραμματειακό είδος, τη διακειμενικότητα και το ιστορικό τους πλαίσιο,
- να εφαρμόζει παλαιογραφικές και κωδικολογικές μεθόδους για τη μελέτη βυζαντινών χειρογράφων και της ιστορίας μετάδοσης των κειμένων,
- να αξιοποιεί κριτικές εκδόσεις, καταλόγους χειρογράφων, λεξικά και εξειδικευμένες βιβλιογραφικές υποδομές της Βυζαντινής Φιλολογίας,
- να συγκρίνει χειρόγραφες μαρτυρίες και να αξιολογεί κριτικά κειμενικές και εκδοτικές επιλογές,
- να συνδέει τη φιλολογική ανάλυση με την ιστορία, τη θρησκεία, την παιδεία και τις πολιτισμικές πρακτικές του βυζαντινού κόσμου,
- να εφαρμόζει ψηφιακές μεθόδους επεξεργασίας και σημασιολογικής επισημείωσης κειμένων και εργαλεία αναγνώρισης χειρόγραφης γραφής με κριτική επαλήθευση των αποτελεσμάτων,
- να οργανώνει και να μοντελοποιεί φιλολογικά δεδομένα με ψηφιακά εργαλεία διατηρώντας την επιστημονική ακρίβεια και την τεκμηρίωση των πηγών,
- να σχεδιάζει και να ολοκληρώνει πρωτότυπη αυτοδύναμη έρευνα σε εξειδικευμένο αντικείμενο της Βυζαντινής Φιλολογίας.
Σημείωση τεκμηρίωσης:
Η παρουσίαση βασίζεται στον ισχύοντα Κανονισμό Σπουδών. Η επιλογή, η ομαδοποίηση και η διατύπωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων αποτελούν συνθετική επεξεργασία του mysep, σύμφωνα με το Ελληνικό Πλαίσιο Προσόντων και τους περιγραφικούς δείκτες του Δουβλίνου.
Διάρκεια σπουδών :
Η χρονική διάρκεια φοίτησης για την απονομή του Διπλώματος Μεταπτυχιακών Σπουδών (Δ.Μ.Σ.) ορίζεται σε τέσσερα (4) ακαδημαϊκά εξάμηνα.
Προβλέπεται η δυνατότητα μερικής φοίτησης σε ειδικές περιπτώσεις φοιτητών/φοιτητριών που αδυνατούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της πλήρους φοίτησης. Η διάρκεια μερικής φοίτησης δεν μπορεί να υπερβαίνει το διπλάσιο της κανονικής διάρκειας φοίτησης του προγράμματος, όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 7 της παρούσας απόφασης. Οι όροι και προϋποθέσεις καθώς και η διαδικασία για την έγκριση της μερικής φοίτησης καθορίζονται στον Εσωτερικό Κανονισμό του Δ.Π.Μ.Σ
Γλώσσα Διδασκαλίας:
Γλώσσα διδασκαλίας και εξέτασης των σεμιναρίων και ασκήσεων/εργαστηρίων, καθώς και συγγραφής των γραπτών εργασιών, συμπεριλαμβανομένης της μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας, ορίζεται η ελληνική. Σε περίπτωση αλλοδαπών φοιτητών, ύστερα από αίτησή τους, σε συμφωνία με τον/την διδάσκοντα/ουσα ή/και τον/την επιβλέποντα/ουσα καθηγητή/τρια και με την έγκριση της Ε.Π.Σ., μπορεί να οριστεί ως γλώσσα διδασκαλίας και σύνταξης των παραπάνω γραπτών εργασιών η αγγλική.
Δίδακτρα:
Η φοίτηση στο Πρόγραμμα «Βυζαντινός και Μεσαιωνικός Κόσμος» γίνεται δωρεάν, χωρίς υποχρέωση καταβολής τελών φοίτησης.
Κατηγορίες και αριθμός εισακτέων:
Δεκτοί ως υποψήφιοι στο Δ.Π.Μ.Σ. «Βυζαντινός και Μεσαιωνικός Κόσμος» γίνονται πτυχιούχοι Τμημάτων Ιστορίας, Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Φιλολογίας, Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Κοινωνικής Ανθρωπολογίας ή Εθνολογίας, καθώς και Προγραμμάτων Σπουδών Ελληνικού και Ευρωπαϊκού Πολιτισμού ελληνικών ή αναγνωρισμένων ομοταγών Α.Ε.Ι. της αλλοδαπής. Πέραν αυτών στην κατεύθυνση της Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Βυζαντινής Τέχνης γίνονται δεκτοί και πτυχιούχοι των Τμημάτων Αρχιτεκτονικής και Α.Σ.Κ.Τ. ελληνικών ή αναγνωρισμένων ομοταγών Α.Ε.Ι. της αλλοδαπής. Πτυχιούχοι άλλων από τα παραπάνω οριζόμενα τμήματα της ημεδαπής και της αλλοδαπής γίνονται δεκτοί κατά περίπτωση, με σχετική απόφαση της Επιτροπής Προγράμματος Σπουδών (Ε.Π.Σ.), κατόπιν εισήγησης της Συντονιστικής Επιτροπής (Σ.Ε.), του Δ.Π.Μ.Σ. «Βυζαντινός και Μεσαιωνικός Κόσμος», εφόσον το πτυχίο τους προέρχεται από τμήμα συγγενές με το γνωστικό αντικείμενο του Δ.Π.Μ.Σ. ή εφόσον προκύπτει από το πτυχίο τους ότι έχουν παρακολουθήσει ικανό αριθμό σχετικών μαθημάτων.
Ο αριθμός εισακτέων κατ’ έτος στο Πρόγραμμα ορίζεται κατ’ ανώτατο όριο σε τριάντα δύο (32) ετησίως. Ο ανώτατος αριθμός εισακτέων κατ’ έτος ανά ειδίκευση/κατεύθυνση ορίζεται σε οκτώ (8). Σε περίπτωση ισοβαθμίας δύο ή περισσότερων υποψηφίων για εισαγωγή στο Πρόγραμμα, επιτρέπεται η κατ’ εξαίρεση υπέρβαση του ανώτατου αριθμού εισακτέων. Υπότροφοι του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών και διεθνών οργανισμών γίνονται δεκτοί/ές καθ’ υπέρβαση του ανώτατου αριθμού εισακτέων. Επίσης γίνονται δεκτοί χωρίς εξετάσεις, καθ’ υπέρβαση του ανώτατου αριθμού, κάτοχοι μεταπτυχιακού ή διδακτορικού διπλώματος, ύστερα από αιτιολογημένη εισήγηση της Σ.Ε. που επικυρώνεται από την Ε.Π.Σ.
Διαδικασία επιλογής:
Στα κριτήρια επιλογής των μεταπτυχιακών φοιτητών/τριών περιλαμβάνονται τα εξής:
α) βαθμός πτυχίου·
β) προφορική συνέντευξη·
γ) γραπτή εξέταση στη Βυζαντινή Ιστορία, την Ευρωπαϊκή Μεσαιωνική Ιστορία, τη Βυζαντινή Αρχαιολογία και Ιστορία της Βυζαντινής Τέχνης, ή τη Βυζαντινή Φιλολογία·
δ) προφορική εξέταση στη Βυζαντινή Ιστορία, την Ευρωπαϊκή Μεσαιωνική Ιστορία, τη Βυζαντινή Αρχαιολογία και Ιστορία της Βυζαντινής Τέχνης, ή τη Βυζαντινή Φιλολογία·
ε) γραπτή εξέταση στην αγγλική ή σε ευρωπαϊκή γλώσσα της επιλογής του/της υποψηφίου/ας·
στ) γραπτή ερευνητική πρόταση για τη Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία.
Με απόφαση της Ε.Π.Σ., το Πρόγραμμα «Βυζαντινός και Μεσαιωνικός Κόσμος» δημοσιεύει με κάθε πρόσφορο τρόπο πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος και διοργανώνει διαδικασία επιλογής φοιτητών/φοιτητριών στο Δ.Π.Μ.Σ.
Στην προκήρυξη αναφέρονται οι προϋποθέσεις εισαγωγής, οι κατηγορίες πτυχιούχων που γίνονται δεκτοί, τα κριτήρια επιλογής, τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και ο τρόπος υποβολής τους, η προθεσμία υποβολής αιτήσεων, οι ημερομηνίες των εξετάσεων, ο αριθμός εισακτέων, οι προθεσμίες ανακοίνωσης αποτελεσμάτων και υποβολής ενστάσεων, τα στοιχεία επικοινωνίας με τη Γραμματεία του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας και κάθε άλλη πρόσφορη πληροφορία για τους/τις υποψήφιους/ες.
Η Ε.Π.Σ. ορίζει Εξεταστική Επιτροπή για την αξιολόγηση των αιτήσεων των υποψηφίων σε καθεμία από τις τέσσερις ειδικεύσεις/κατευθύνσεις του Προγράμματος, σύμφωνα με τα κριτήρια που ορίζονται στην προκήρυξη. Η Εξεταστική Επιτροπή διεξάγει και αξιολογεί τις γραπτές και προφορικές εξετάσεις και συνεντεύξεις των υποψηφίων. Η Επιτροπή εισηγείται στην Ε.Π.Σ. την έγκριση των αποτελεσμάτων της διαδικασίας αξιολόγησης. Η Ε.Π.Σ. είναι αρμόδια για την έγκριση των αποτελεσμάτων. Οι υποψήφιοι/ες ενημερώνονται για το αποτέλεσμα της διαδικασίας αξιολόγησης των αιτήσεών τους από τη Γραμματεία του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Η Ε.Π.Σ. δύναται να καθορίσει συμπληρωματικά κριτήρια επιλογής μεταπτυχιακών φοιτητών/τριών. Η διαδικασία εισαγωγής και τα κριτήρια επιλογής στο Δ.Π.Μ.Σ. «Βυζαντινός και Μεσαιωνικός Κόσμος» ορίζονται αναλυτικά στον Εσωτερικό Κανονισμό του Προγράμματος.
Πρόγραμμα Σπουδών (Μαθήματα – ECTS)
Για τη λήψη του Δ.Μ.Σ., οι μεταπτυχιακοί φοιτητές και φοιτήτριες καθεμίας από τις τέσσερις ειδικεύσεις/κατευθύνσεις του Δ.Π.Μ.Σ. πρέπει να συγκεντρώσουν κατά τον διετή κύκλο σπουδών συνολικό αριθμό εκατόν είκοσι (120) πιστωτικών μονάδων ECTS ως εξής:
α. Υποχρεούνται να συμμετάσχουν επιτυχώς σε τέσσερα (4) μεταπτυχιακά σεμινάρια. Τα τρία (3) από αυτά πρέπει να είναι στο γνωστικό αντικείμενο της ειδίκευσης/κατεύθυνσης που έχουν επιλέξει (Βυζαντινή Ιστορία, Ευρωπαϊκή Μεσαιωνική Ιστορία, Βυζαντινή Αρχαιολογία και Ιστορία της Βυζαντινής Τέχνης, Βυζαντινή Φιλολογία).
Το ένα (1) είναι επιλεγόμενο από τα γνωστικά αντικείμενα των υπόλοιπων τριών κατευθύνσεων/ειδικεύσεων του Δ.Π.Μ.Σ., ή από άλλο Π.Μ.Σ. των Τμημάτων Ιστορίας-Αρχαιολογίας και Φιλολογίας με τη σύμφωνη γνώμη της Σ.Ε. και της Ε.Π.Σ. του Δ.Π.Μ.Σ. Κάθε ένα από τα σεμινάρια διαρκεί τρεις ώρες εβδομαδιαίως επί δεκατρείς εβδομάδες και αντιστοιχεί σε δώδεκα (12) πιστωτικές μονάδες ECTS. Οι μεταπτυχιακοί φοιτητές συγκεντρώνουν σαράντα οκτώ (48) πιστωτικές μονάδες ECTS από την επιτυχή παρακολούθηση και εξέταση στα μεταπτυχιακά σεμινάρια.
β. Υποχρεούνται να παρακολουθήσουν επιτυχώς πέντε (5) ασκήσεις/εργαστήρια, που προσφέρονται από το Δ.Π.Μ.Σ. ή και σε συνεργασία με μέλη ΔΕΠ, ΕΔΙΠ και ΕΤΕΠ του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας και του Τμήματος Φιλολογίας. Ο σκοπός των ασκήσεων/εργαστηρίων είναι οι φοιτητές και φοιτήτριες του Δ.Π.Μ.Σ. να αποκτήσουν απαραίτητες δεξιότητες τόσο της ειδίκευσης/κατεύθυνσης που έχουν επιλέξει ή/και των άλλων ειδικεύσεων, όσο και σε εργαλεία που αναπτύσσονται στα πεδία της επιστήμης των υπολογιστών και της τεχνητής νοημοσύνης για να στηρίξουν τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Καθεμία από τις πέντε ασκήσεις εργαστήρια έχει διάρκεια 39 ωρών, οι οποίες κατανέμονται στο εξάμηνο ανάλογα με το αντικείμενο της άσκησης/εργαστηρίου· αντιστοιχεί σε έξι (6) πιστωτικές μονάδες ECTS και οι μεταπτυχιακοί φοιτητές και φοιτήτριες οφείλουν να συγκεντρώσουν τριάντα (30) πιστωτικές μονάδες ECTS από την επιτυχή παρακολούθηση και εξέταση στα παραπάνω μαθήματα.
γ. Οφείλουν να συντάξουν, να υποβάλουν και να υποστηρίξουν δημοσίως μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία (Μ.Δ.Ε.). Η έρευνα, συγγραφή και υποστήριξη της Μ.Δ.Ε. αντιστοιχούν σε 42 πιστωτικές μονάδες ECTS, που κατανέμονται σε δύο εξάμηνα σπουδών ως εξής: i. στο τρίτο εξάμηνο σπουδών, αναζήτηση θέματος Μ.Δ.Ε., έρευνα σε πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές και τεκμήρια για τη σύνταξη της μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας («Μεθοδολογία έρευνας σε πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές και τεκμήρια για την εκπόνηση της Μ.Δ.Ε.»): δώδεκα (12) πιστωτικές μονάδες ECTS. ii. στο τέταρτο εξάμηνο σπουδών, ολοκλήρωση της έρευνας και της με λέτης του υλικού, εκπόνηση και επιτυχής υποστήριξη της διπλωματικής εργασίας. Η συγγραφή και η επιτυχής υποστήριξη της μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας αντιστοιχεί σε τριάντα (30) πιστωτικές μονάδες ECTS.
δ. Στο Δ.Μ.Π.Σ. «Βυζαντινός και Μεσαιωνικός Κόσμος» προβλέπεται η διενέργεια πρακτικής άσκησης φοιτητών ως προαιρετικής εκπαιδευτικής δραστηριότητας, σύμφωνα με τα άρθρα 11.2.γ.ii και 16 του Κανονισμού Προγραμμάτων Μεταπτυχιακών και Διδακτορικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κρήτης (Β’ 1300/2026). Οι μ.φ. δύνανται να αντικαθιστούν μία άσκηση/εργαστήριο από τις πέντε που οφείλουν να παρακολουθήσουν επιτυχώς με την εκπόνηση πρακτικής άσκησης. Από τις πιστωτικές μονάδες ECTS που θα αντιστοιχούν στην πρακτική άσκηση, έξι (6) θα πιστώνονται έναντι της λήψης του Δ.Μ.Σ. και οι υπόλοιπες θα καταγράφονται στο
Παράρτημα Διπλώματος.
Το ενδεικτικό πρόγραμμα των μεταπτυχιακών σεμιναρίων και ασκήσεων/εργαστηρίων, καθώς και της προετοιμασίας, έρευνας, σύνταξης και δημόσιας υποστήριξης της μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας προκειμένου οι φοιτητές και οι φοιτήτριες να λάβουν το Δ.Μ.Σ. σε καθεμία από τις τέσσερις (4) ειδικεύσεις/κατευθύνσεις του Δ.Π.Μ.Σ. ορίζεται ως εξής (σύντομη περιγραφή των ενδεικτικών σεμιναρίων και ασκήσεων/εργαστηρίων περιέχεται στο Παράρτημα):
Α. Ειδίκευση/Κατεύθυνση Βυζαντινής Ιστορίας
Α’ Εξάμηνο:
Σεμινάριο Βυζαντινής Ιστορίας
Άσκηση
Άσκηση
Άσκηση
Β’ Εξάμηνο:
Σεμινάριο Βυζαντινής Ιστορίας
Άσκηση
Επιλεγόμενο Σεμινάριο
Γ΄ Εξάμηνο
Σεμινάριο Βυζαντινής Ιστορίας
Άσκηση ή Πρακτική Άσκηση
Μεθοδολογία Έρευνας σε πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές και τεκμήρια για την εκπόνηση της
Μ.Δ.Ε.
Δ΄Εξάμηνο:
Συγγραφή Μεταπτυχιακής Διπλωματικής Εργασίας
Β. Ειδίκευση/Κατεύθυνση Ευρωπαϊκής Μεσαιωνικής Ιστορίας
Α’ Εξάμηνο:
Σεμινάριο Μεσαιωνικής Ιστορίας
Άσκηση
Άσκηση
Άσκηση
Β’ Εξάμηνο:
Σεμινάριο Μεσαιωνικής Ιστορίας
Άσκηση
Επιλεγόμενο Σεμινάριο
Γ΄ Εξάμηνο
Σεμινάριο Μεσαιωνικής Ιστορίας
Άσκηση ή Πρακτική Άσκηση
Μεθοδολογία έρευνας σε πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές και τεκμήρια για την εκπόνηση της Μ.Δ.Ε.
Δ΄ Εξάμηνο
Συγγραφή Μεταπτυχιακής Διπλωματικής Εργασίας
Γ. Ειδίκευση/Κατεύθυνση Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Βυζαντινής Τέχνης
Α’ Εξάμηνο:
Σεμινάριο Βυζαντινής Αρχαιολογίας/Ιστορίας της Βυζαντινής Τέχνης
Άσκηση
Επιλεγόμενο Σεμινάριο
Β’ Εξάμηνο:
Σεμινάριο Βυζαντινής Αρχαιολογίας/Ιστορίας της Βυζαντινής Τέχνης
Άσκηση
Άσκηση
Άσκηση
Γ΄ Εξάμηνο
Σεμινάριο Βυζαντινής Αρχαιολογίας/Ιστορίας της Βυζαντινής Τέχνης
Άσκηση ή Πρακτική Άσκηση
Μεθοδολογία έρευνας σε πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές και τεκμήρια για την εκπόνηση της Μ.Δ.Ε.
Δ΄ Εξάμηνο
Συγγραφή Μεταπτυχιακής Διπλωματικής Εργασίας
Τι άλλο πρέπει να ξέρω :
Χρήσιμα Έντυπα:
Προκήρυξη – Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος (ακαδ. έτος 2026 – 2027)
ΦΕΚ ίδρυσης & Κανονισμός Σπουδών : ΦΕΚ 2256 τ.Β’/22.04.2026
Περισσότερα στοιχεία :
Ηλεκτρονική διεύθυνση του τμήματος: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας – Φιλοσοφική Σχολή, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Διάρκεια Λειτουργίας
Το Δ.Π.Μ.Σ. «Βυζαντινός και Μεσαιωνικός Κόσμος» θα λειτουργήσει τουλάχιστον μέχρι και το ακαδημαϊκό έτος 2035-2036, υπό την προϋπόθεση της περιοδικής πιστοποίησης και θετικής αξιολόγησής του.
