Νέα δεδομένα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση: Χαρτογράφηση των νέων εκτός εκπαίδευσης, κατάρτισης και αγοράς εργασίας σύμφωνα με την Έκθεση της ΕΘΑΑΕ
Μια πρόσφατη ετήσια έκθεση της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) για το 2024 καταγράφει κρίσιμα στοιχεία σχετικά με τη συμμετοχή των νέων στην εκπαίδευση και την αγορά εργασίας, αποκαλύπτοντας πρόβλημα μεγάλης κοινωνικής και εκπαιδευτικής σημασίας στην Ελλάδα. Η έκθεση, που έχει παραδοθεί στην πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας και στην Πρόεδρο της Βουλής, διερευνά σε βάθος το φαινόμενο των νέων που μένουν «εκτός» κάθε θεσμικής πρόνοιας, καθώς και τις καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση των σπουδών στα ελληνικά ΑΕΙ.
Κύρια ευρήματα της έκθεσης
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που καταγράφει η έκθεση είναι ότι μόλις περίπου το 49,9% των εγγεγραμμένων φοιτητών στα ελληνικά πανεπιστήμια θεωρούνται «ενεργοί» — δηλαδή συμμετέχουν κανονικά στις εκπαιδευτικές διαδικασίες και αποφοιτούν εντός του προβλεπόμενου χρόνου σπουδών. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν οι μισοί φοιτητές καθυστερούν σημαντικά την ολοκλήρωση των σπουδών τους, ένα φαινόμενο που αντιπροσωπεύει μια από τις κύριες προκλήσεις της ανώτατης εκπαίδευσης της χώρας.
Ταυτόχρονα, περίπου ένας στους πέντε νέους ηλικίας 15–34 ετών βρίσκεται εκτός κάθε μορφής εκπαίδευσης, κατάρτισης και απασχόλησης — προσδιοριζόμενο στη στατιστική ως ομάδα NEET (Not in Education, Employment or Training). Το ποσοστό αυτό είναι το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 27, γεγονός που υπογραμμίζει πως η Ελλάδα αντιμετωπίζει βαθύτερα δομικά και κοινωνικοοικονομικά προβλήματα, τα οποία δεν περιορίζονται μόνο στο εκπαιδευτικό σύστημα αλλά επεκτείνονται στις δυνατότητες πρόσβασης των νέων στην αγορά εργασίας.
Η έκθεση επισημαίνει ότι αυτές οι τάσεις αντανακλούν αδυναμίες στην εκπαιδευτική διαδρομή και την οικονομία, καθώς επίσης φανερώνουν ότι μεγάλο μέρος του νεανικού πληθυσμού στερείται σύνδεσης με κρίσιμους τομείς που συνδέονται με τη γνώση, την επαγγελματική ένταξη και την παραγωγική δραστηριοποίηση.
Πιο αναλυτικα:
Το 49,9% των εγγεγραμμένων φοιτητών στα ελληνικά πανεπιστήμια χαρακτηρίζεται «ενεργό», δηλαδή συμμετέχει τακτικά στη φοίτηση, παρακολουθεί μαθήματα και συμμετέχει στις εξετάσεις — ενώ λιγότερο από το 50% ολοκληρώνει τις σπουδές του εντός του προβλεπόμενου χρόνου.
Η καθυστέρηση στην αποφοίτηση αποτελεί ευρύτερο φαινόμενο: το 75,8% των φοιτητών σε εθνικό επίπεδο δεν ολοκληρώνουν τις σπουδές τους στον προβλεπόμενο χρόνο της σχολής τους, με σημαντικές διαφορές ανά επιστημονικό πεδίο.
Στα επιστημονικά πεδία που παρατηρούνται πολύ χαμηλά ποσοστά ενεργών φοιτητών, είναι:
17,8% στις φυσικές επιστήμες, τα μαθηματικά και τη στατιστική
18,7% στη διοίκηση επιχειρήσεων και νομική
19,5% στις ανθρωπιστικές επιστήμες και τις τέχνες
9,2% στον τομέα μηχανικών, κατασκευών και δόμησης — στοιχεία που καταδεικνύουν σοβαρές ανισότητες ως προς τη συμμετοχή στο πρόγραμμα φοίτησης ανά επιστημονικό πεδίο.
Στον αντίποδα, περιοχές όπως η Παιδαγωγικές Επιστήμες καταγράφουν υψηλότερα ποσοστά φοιτητών που αποφοιτούν εντός του χρόνου τους (53,3%), ενώ οι επιστήμες υγείας και κοινωνικής πρόνοιας εμφανίζουν 40,2% ενεργούς φοιτητές.
Η ίδια έκθεση επισημαίνει ότι μόλις 39,1% των μεταπτυχιακών φοιτητών ολοκληρώνουν τις σπουδές τους στον προβλεπόμενο χρόνο, παρά τη διαρκώς αυξανόμενη σημασία των μεταπτυχιακών τίτλων στην αγορά εργασίας.
Όσον αφορά τη γενικότερη θέση της Ελλάδας σε σχέση με την Ε.Ε., η χώρα καταγράφει την υψηλότερη αναλογία νέων NEETs στις χώρες της Ε.Ε. των «27», με διαφορά 7,8 ποσοστιαίων μονάδων από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο του δείκτη.
Περίπτωση NEETs και διαστάσεις με βάση ευρωπαϊκά δεδομένα
Τα νεότερα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι στη συνολική Ευρωπαϊκή Ένωση περίπου 11% των νέων ηλικίας 15–29 ετών (δηλαδή περισσότεροι από 1 στους 10 νέους) δεν εργάζονται, δεν σπουδάζουν και δεν συμμετέχουν σε εκπαιδευτικά ή επιμορφωτικά προγράμματα (NEET).
Στην Ελλάδα, αντίστοιχα στοιχεία καταγράφουν ότι 14,2% των νέων βρίσκονται εκτός εκπαίδευσης, κατάρτισης και αγοράς εργασίας — μια επίδοση που είναι σημαντικά υψηλότερη από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο.
Αυτά τα ποσοστά υπογραμμίζουν ότι μεγάλο μέρος της νεολαίας αντιμετωπίζει εμπόδια στη μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία ή στη συνεχή κατάρτιση, με προφανείς συνέπειες για την οικονομική και κοινωνική της ενσωμάτωση.
Προτάσεις πολιτικής και πρωτοβουλίες
Η ΕΘΑΑΕ δεν περιορίζεται στην καταγραφή των δεδομένων, αλλά προτείνει σειρά παρεμβάσεων με στόχο τη βελτίωση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών διαδρομών των νέων:
Ενίσχυση των μηχανισμών υποστήριξης και συμβουλευτικής καθοδήγησης σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης, ώστε οι φοιτητές να ολοκληρώνουν τις σπουδές τους εντός των προβλεπόμενων πλαισίων και να μειωθούν οι εκτός ενεργοί φοιτητές.
Ανάπτυξη συστημάτων παρακολούθησης και στήριξης για όσους κινδυνεύουν να εγκαταλείψουν τις σπουδές ή να μείνουν εκτός εκπαιδευτικών και επαγγελματικών επιλογών.
Σύνδεση των προγραμμάτων σπουδών με την αγορά εργασίας, ώστε η εκπαίδευση να ανταποκρίνεται καλύτερα στις δεξιότητες που απαιτούνται στην σύγχρονη οικονομία.
Συνεργασία εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και φορέων απασχόλησης, με στόχο την προώθηση της απασχολησιμότητας των αποφοίτων και τη μείωση της ανεργίας των νέων.
Στόχευση σε δράσεις ένταξης και επανένταξης για τους NEET νέους, με προγράμματα κατάρτισης, επαγγελματικής εκπαίδευσης, και υποστήριξης επιχειρηματικότητας.
Κοινωνικές και εκπαιδευτικές προεκτάσεις
Τα ευρήματα της έκθεσης υπογραμμίζουν το κρίσιμο ζήτημα της αποσύνδεσης νέων από τις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές διαδικασίες, μια κατάσταση που ενισχύει τις κοινωνικές ανισότητες και περιορίζει τη δυναμική ανάπτυξης της ελληνικής κοινωνίας. Η χαρτογράφηση της ΕΘΑΑΕ επιβεβαιώνει την ανάγκη για ολοκληρωμένη και συντονισμένη δράση από κράτος, εκπαιδευτικά ιδρύματα και κοινωνικούς φορείς για να εξασφαλιστεί ότι οι νέοι δεν χάνουν την πρόσβαση σε βασικές δυνατότητες εξέλιξης, επαγγελματικών επιλογών και κοινωνικής ένταξης.
Ολόκληρη η έκθεση της ΕΘΑΑΕ, για την για την ποιότητα της Ανώτατης Εκπαίδευσης του 2024 : εδώ