Το νέο Στρατηγικό Σχέδιο για την Επαγγελματική Εκπαίδευση, Κατάρτιση και Διά Βίου Μάθηση 2025-2027 φέρνει στο προσκήνιο τη μαθητεία, τις νέες Σ.Α.Ε.Κ., την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και τη στενότερη σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας, επιχειρώντας να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση (Ε.Ε.Κ.) στην Ελλάδα.
Το σχέδιο παρουσιάστηκε από το Υπουργείο Παιδείας και το Κεντρικό Συμβούλιο Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (Κ.Σ.Ε.Ε.Κ.) και αποτελεί συνέχεια της στρατηγικής 2022-2024, ενσωματώνοντας τις αλλαγές που προέκυψαν από τους νόμους 4763/2020 και 5082/2024.
Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκεται η προσπάθεια ενίσχυσης της ελκυστικότητας της Ε.Ε.Κ., η βελτίωση της ποιότητας των σπουδών, η αναβάθμιση των εργαστηρίων, η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης και η καλύτερη προσαρμογή των ειδικοτήτων στις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας και της αγοράς εργασίας.
Οι 5 βασικοί στόχοι του νέου σχεδίου
Το Υπουργείο Παιδείας θέτει πέντε βασικούς στρατηγικούς στόχους για την περίοδο 2025-2027:
Ολιστική αναβάθμιση της Ε.Ε.Κ. και της Διά Βίου Μάθησης με έμφαση στην ποιότητα και τη διασύνδεση με την αγορά εργασίας
Ενίσχυση της εξωστρέφειας και της συνεργασίας του συστήματος Ε.Ε.Κ.
Προώθηση της ισότιμης πρόσβασης και της συμπερίληψης
Ψηφιακός μετασχηματισμός και πράσινη μετάβαση
Βελτίωση της διακυβέρνησης και της συνεργασίας με κοινωνικούς εταίρους
Παράλληλα, ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης τόσο ως εργαλείου διδασκαλίας όσο και ως αντικειμένου μάθησης, με στόχο την ανάπτυξη νέων ψηφιακών δεξιοτήτων.
ΕΠΑΛ: Χαμηλή κοινωνική αναγνώριση και ανάγκη σύνδεσης με την αγορά
Στο κείμενο του Στρατηγικού Σχεδίου αναγνωρίζεται ότι η Επαγγελματική Εκπαίδευση εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα χαμηλής κοινωνικής αναγνώρισης, καθώς σημαντικό ποσοστό μαθητών συνεχίζει να επιλέγει τη γενική εκπαίδευση αντί των ΕΠΑΛ. Σύμφωνα με τα στοιχεία, μόλις το 33% των αποφοίτων Γυμνασίου επιλέγει την επαγγελματική εκπαίδευση, ενώ το 67% κατευθύνεται στη γενική εκπαίδευση.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η σύνδεση των προγραμμάτων σπουδών με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας παραμένει περιορισμένη, ενώ καταγράφονται και ζητήματα έμφυλων στερεοτύπων σε αρκετές ειδικότητες.
Σήμερα λειτουργούν συνολικά 430 ΕΠΑΛ και Πρότυπα ΕΠΑΛ με περίπου 106.485 μαθητές και 35 ειδικότητες σε 9 τομείς.
Νέες Ε.Σ.Κ. και ενίσχυση του δυικού συστήματος μάθησης
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις νέες Επαγγελματικές Σχολές Κατάρτισης (Ε.Σ.Κ.), οι οποίες λειτουργούν με το δυικό σύστημα εκπαίδευσης, συνδυάζοντας θεωρία, εργαστήρια και εκπαίδευση στον χώρο εργασίας.
Οι πρώτες δημόσιες Ε.Σ.Κ. λειτουργούν ήδη σε Πέραμα, Σύρο και Μέτσοβο, με ειδικότητες που συνδέονται άμεσα με τις ανάγκες της τοπικής οικονομίας, όπως:
ηλεκτροσυγκολλητές
σωληνουργοί
ελασματουργοί
ναυπηγοξυλουργοί
τεχνίτες εργαλειομηχανών
τεχνίτης υφαντικής τέχνης
Από τον Σεπτέμβριο του 2025 προβλέπεται και νέα Ε.Σ.Κ. σε σωφρονιστικό κατάστημα με ειδικότητα «Αρτοποιία – Ζαχαροπλαστική».
7.668 μαθητευόμενοι στις ΕΠΑ.Σ. της ΔΥΠΑ
Το Στρατηγικό Σχέδιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις ΕΠΑ.Σ. Μαθητείας της ΔΥΠΑ, όπου καταγράφεται σημαντική αύξηση των μαθητευόμενων.
Σήμερα λειτουργούν:
50 ΕΠΑ.Σ.
6 Πειραματικές ΕΠΑ.Σ.
36 ειδικότητες
Το σχολικό έτος 2024-2025 φοιτούν συνολικά 7.668 μαθητευόμενοι, έναντι 5.173 την προηγούμενη χρονιά.
Οι πιο δημοφιλείς ειδικότητες είναι:
Κομμωτική Τέχνη
Τεχνίτες Αυτοκινήτων
Μαγειρική Τέχνη
Τεχνική Υποστήριξη Υπολογιστών
Αρτοποιία – Ζαχαροπλαστική
Το Υπουργείο αναφέρει ότι υψηλό ποσοστό μαθητευόμενων δηλώνει ικανοποιημένο τόσο από το μαθησιακό περιβάλλον όσο και από την εμπειρία στις επιχειρήσεις, ενώ πολλές θέσεις μαθητείας οδηγούν τελικά σε πρόσληψη.
Ωστόσο, επισημαίνονται και σημαντικές αδυναμίες, όπως:
αδυναμία παρακολούθησης της πορείας των αποφοίτων
περιορισμένη συνεργασία με τη βιομηχανία
ανάγκη εκσυγχρονισμού των διαδικασιών διοίκησης και αξιολόγησης
Οι Σ.Α.Ε.Κ. αντικαθιστούν τα ΙΕΚ
Με τον νόμο 5082/2024, τα ΙΕΚ μετονομάζονται πλέον σε Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης (Σ.Α.Ε.Κ.), εντασσόμενα στο νέο πλαίσιο επαγγελματικής κατάρτισης επιπέδου 5.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του σχεδίου:
λειτουργούν 125 δημόσιες Σ.Α.Ε.Κ. αρμοδιότητας ΥΠΑΙΘΑ με 31.713 καταρτιζόμενους
90 ιδιωτικές Σ.Α.Ε.Κ. με περισσότερους από 46.000 σπουδαστές
30 Σ.Α.Ε.Κ. της ΔΥΠΑ με 3.936 σπουδαστές
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε τομείς όπως:
τουρισμός
υγεία
γεωργία
τεχνικά επαγγέλματα
Σύμφωνα με έρευνα του ΕΟΠΠΕΠ, σχεδόν τρεις στους τέσσερις αποφοίτους Σ.Α.Ε.Κ. εργάζονται μετά την αποφοίτηση, ενώ ο μέσος χρόνος εύρεσης εργασίας είναι 7,4 μήνες.
Το 60% δηλώνει ότι εργάζεται σε αντικείμενο σχετικό με την ειδικότητα σπουδών του, ενώ οι εργοδότες εμφανίζονται περισσότερο ικανοποιημένοι από αποφοίτους ειδικοτήτων:
λογιστικής
βρεφονηπιοκομίας
νοσηλευτικής
Μεγάλη αύξηση στη μαθητεία των ΕΠΑΛ
Αύξηση παρουσιάζει και το Μεταλυκειακό Έτος – Τάξη Μαθητείας των ΕΠΑΛ.
Το 2024-2025 λειτουργούν:
802 τμήματα
6.955 μαθητευόμενοι
έναντι:
470 τμημάτων
3.899 μαθητευόμενων το 2022-2023.
Το πρόγραμμα συνδυάζει μία ημέρα εργαστηριακών μαθημάτων και τέσσερις ημέρες εργασίας σε επιχείρηση και οδηγεί σε πτυχίο επιπέδου 5 μετά από πιστοποίηση.
Οι ειδικότητες με τη μεγαλύτερη απορρόφηση είναι:
τουριστικά επαγγέλματα
πληροφορική
μηχανολογικές εγκαταστάσεις
βοηθοί φαρμακείου
αισθητική τέχνη
βρεφονηπιοκομία
Παράλληλα, το ποσοστό ολοκλήρωσης της μαθητείας φτάνει πλέον το 91%, ενώ σχεδόν το 60% των αποφοίτων παραμένει στον ίδιο εργοδότη όπου πραγματοποίησε τη μαθητεία του.
Οι βασικές αδυναμίες που καταγράφονται
Το ίδιο το Στρατηγικό Σχέδιο αναγνωρίζει ότι παραμένουν σοβαρές παθογένειες στο σύστημα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης.
Μεταξύ άλλων καταγράφονται:
χαμηλή κοινωνική αναγνώριση της Ε.Ε.Κ.
επικαλύψεις ειδικοτήτων μεταξύ δομών
χαμηλή συμμετοχή στις εξετάσεις πιστοποίησης
καθυστερήσεις στην πιστοποίηση αποφοίτων
δυσκολία εύρεσης θέσεων πρακτικής άσκησης
ανεπαρκής σύνδεση με την αγορά εργασίας
περιορισμένη συμμετοχή ενηλίκων στη διά βίου μάθηση
προβλήματα στις υποδομές και στον εργαστηριακό εξοπλισμό
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η ταχεία τεχνολογική εξέλιξη και η πράσινη μετάβαση απαιτούν συνεχή επικαιροποίηση των προγραμμάτων σπουδών και ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων.
Το Υπουργείο Παιδείας εκτιμά ότι η ενίσχυση της μαθητείας, η στενότερη συνεργασία με τις επιχειρήσεις και η αναβάθμιση της ποιότητας των δομών Ε.Ε.Κ. αποτελούν βασικές προϋποθέσεις ώστε η επαγγελματική εκπαίδευση να αποκτήσει ισχυρότερο ρόλο στο εκπαιδευτικό σύστημα και στην παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας.
Το πλήρες κείμενο του Στρατηγικού Σχεδίου είναι διαθέσιμο εδώ