Τι επάγγελμα είναι αυτό με απλά λόγια;
Ποιος οργανώνει ένα μουσείο έτσι ώστε τα εκθέματά του να «μιλούν» στον επισκέπτη και να αναδεικνύουν την πολιτιστική μας κληρονομιά;
Ο Μουσειολόγος – Μουσειογράφος και Σχεδιαστής Εκθέσεων είναι ο ειδικός που μελετά, οργανώνει, διαχειρίζεται και σχεδιάζει μουσεία και εκθέσεις, ώστε να παρουσιάζονται με επιστημονική τεκμηρίωση, αισθητική ποιότητα και εκπαιδευτικό χαρακτήρα.
Τι κάνει στην πράξη και πού εργάζεται;
Ο επαγγελματίας αυτός:
μελετά την ιστορία και τον ρόλο των μουσείων στην κοινωνία,
καταγράφει, τεκμηριώνει και ταξινομεί συλλογές,
διαχειρίζεται μουσειακά αρχεία και βάσεις δεδομένων,
σχεδιάζει μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις,
συνεργάζεται για τη διαμόρφωση χώρων, φωτισμού και μουσειογραφικού εξοπλισμού,
μεριμνά για ζητήματα προσβασιμότητας, ασφάλειας και συνθηκών διατήρησης.
Συνεργάζεται με αρχαιολόγους, ιστορικούς τέχνης, εθνολόγους, συντηρητές, αρχιτέκτονες, εκπαιδευτικούς και ειδικούς πολιτισμικής πληροφορικής, ώστε το τελικό αποτέλεσμα να συνδυάζει επιστημονική εγκυρότητα και ελκυστική παρουσίαση.
Συνθήκες εργασίας
Οι συνθήκες διαφέρουν ανάλογα με το αντικείμενο:
εργασία γραφείου (έρευνα, τεκμηρίωση, οργάνωση συλλογών),
εργασία σε μουσειακούς χώρους (επιμέλεια, εγκατάσταση εκθέσεων),
συμμετοχή σε απαιτητικά έργα αναβάθμισης ή δημιουργίας νέων μουσείων.
Ο σχεδιασμός εκθέσεων είναι υπεύθυνη και συχνά πιεστική διαδικασία, ιδίως όταν υπάρχουν αυστηρά χρονοδιαγράμματα.
Ταιριάζει σε εσένα αν…
Το επάγγελμα ταιριάζει σε νέους που:
αγαπούν την ιστορία και τον πολιτισμό,
διαθέτουν άριστη αντίληψη του χώρου και αισθητική ευαισθησία,
έχουν ικανότητα οργάνωσης και τεκμηρίωσης,
είναι υπομονετικοί και προσεκτικοί στη λεπτομέρεια,
μπορούν να συνεργάζονται με διαφορετικές ειδικότητες,
διαθέτουν δημιουργικότητα και φαντασία.
Τι ΔΕΝ είναι αυτό το επάγγελμα
Δεν περιορίζεται μόνο στη φύλαξη εκθεμάτων.
Δεν είναι αποκλειστικά θεωρητική ενασχόληση με την ιστορία.
Δεν λειτουργεί ανταγωνιστικά προς άλλες ειδικότητες, αλλά απαιτεί διεπιστημονική συνεργασία.
Σπουδές
Συναφείς σπουδές παρέχονται σε Τμήματα Ιστορίας και Αρχαιολογίας.
Σε μεταπτυχιακό επίπεδο προσφέρονται εξειδικευμένα Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών στη Μουσειολογία και στις Μουσειακές Σπουδές.
Απαραίτητες είναι οι γνώσεις πληροφορικής και ξένων γλωσσών.
Πού μπορεί να εργαστεί
Ο μουσειολόγος – μουσειογράφος μπορεί να απασχοληθεί:
στο Υπουργείο Πολιτισμού,
σε αρχαιολογικά, εθνογραφικά και λαογραφικά μουσεία,
σε πινακοθήκες και πολιτιστικά κέντρα,
σε επιστημονικά κέντρα και πλανητάρια,
σε ιδρύματα και οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στη συντήρηση, τεκμηρίωση και εκπαίδευση,
σε φορείς που διαχειρίζονται πολιτιστικά αγαθά και φυσικούς βιότοπους.
Η επαγγελματική αποκατάσταση μπορεί να είναι απαιτητική, καθώς πρόκειται για σχετικά νέα ειδικότητα και συχνά απαιτεί εξειδίκευση και εμπειρία.
Λίγες ερωτήσεις για να το σκεφτείς
Σε ενδιαφέρει να αφηγείσαι ιστορίες μέσα από αντικείμενα και χώρους;
Σου αρέσει να συνδυάζεις επιστημονική γνώση με δημιουργικό σχεδιασμό;
Μπορείς να εργάζεσαι με ακρίβεια και υπευθυνότητα για την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς;
Η περιγραφή που ακολουθεί έχει στόχο να σου δώσει ερεθίσματα για να αρχίσεις να σκέφτεσαι πώς αυτό το επάγγελμα συνδέεται με τον χαρακτήρα, τα ενδιαφέροντα και τον τρόπο που σου αρέσει να δουλεύεις.
Διάβασέ τη όχι για να αποφασίσεις άμεσα, αλλά για να γνωρίσεις καλύτερα τον εαυτό σου.
Περιγραφή Επαγγέλματος:
Αντικείμενο της εργασίας του είναι η οργάνωση, η λειτουργία και η διαχείριση των μουσείων, ώστε να αναδειχθεί η πολιτιστική κληρονομιά και ο ρόλος της χώρας μας στην ανάπτυξη των αξιών του παγκόσμιου πολιτισμού. Ως μουσεία θεωρούνται αρχαιολογικά και εθνογραφικά μνημεία και χώροι μουσειακού χαρακτήρα που αποκτούν, συντηρούν και κοινοποιούν υλικές μαρτυρίες του ανθρώπου και του περιβάλλοντός του, ιδρύματα που διατηρούν συλλογές και εκθέτουν ζωντανά δείγματα από φυτά και ζώα, κέντρα επιστήμης και αστρονομίας, πολιτιστικά κέντρα και άλλοι φορείς που διευκολύνουν τη διαχείριση, συνέχιση και διαχείριση των απτών ή άυλων αγαθών της πολιτισμικής μας κληρονομιάς, προστατευμένοι βιότοποι, αίθουσες εκθέσεων τέχνης κ.ά.
Ο Μουσειολόγος Μουσειογράφος και Σχεδιαστής Εκθέσεων ασχολείται, ακόμη, με τη μελέτη της ιστορίας και της υποδομής των μουσείων και του ρόλου τους στην κοινωνία, με τη συντήρηση, τη διατήρηση και την ταξινόμηση των διαφόρων εκθεμάτων, με τη διαχείριση των μουσειακών συλλογών, καθώς και με το σχεδιασμό και τη δημιουργία εκθέσεων (π.χ. εκθέσεις μουσείων και μουσειολογικές μελέτες) που αναδεικνύουν τη φυσική και πολιτιστική κληρονομιά του τόπου μας.
Ο Μουσειολόγος Μουσειογράφος και Σχεδιαστής Εκθέσεων χρειάζεται να συνεργάζεται με άλλους επιστήμονες, όπως αρχαιολόγους, εθνογράφους, εθνολόγους, ιστορικούς τέχνης, συντηρητές, ειδικούς σε θέματα τεκμηρίωσης και πολιτισμικής πληροφορικής, καλλιτέχνες, εκπαιδευτικούς, αρχιτέκτονες και όσους άλλους εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα με θέματα πολιτιστικής κληρονομιάς προκειμένου να προβάλλει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα πολιτισμικά αγαθά του τόπου μας.
Για παράδειγμα, ένας Μουσειολόγος – Μουσειογράφος πρέπει να συνεργάζεται με τους αντίστοιχους αρχιτέκτονες ή και αρχαιολόγους, όταν προγραμματίζεται η δημιουργία και η μελέτη ενός αρχαιολογικού μουσείου, όταν μελετάται ένα νέο μουσείο ή αναβαθμίζεται ένα παλιό, όταν επεκτείνεται ένα υπάρχον, όταν αποφασίζεται και σχεδιάζεται μια περιοδική έκθεση, αλλά και στις περιπτώσεις εκείνες όπου τα πιο πάνω ποιοτικά χαρακτηριστικά πρέπει να μεταφραστούν σε χώρο, φωτισμό, περιβαλλοντικές συνθήκες, συνθήκες ασφάλειας, θέσεις καθισμάτων ανάπαυσης, ράμπες για άτομα με ειδικές ανάγκες ή χειρολισθήρες.
Τέλος, ο συγκεκριμένος επαγγελματίας είναι υποχρεωμένος να λαμβάνει υπόψη του όλες τις τεχνικές που σχετίζονται με την ανάδειξη των σύγχρονων μουσείων της χώρας μας και αφορούν τις μεθόδους και πρακτικές λειτουργίας των μουσείων.
Συνθήκες Εργασίας:
Οι συνθήκες εργασίας ποικίλλουν ανάλογα με το χώρο απασχόλησης και το εκάστοτε αντικείμενο της εργασίας του. Συγκεκριμένα, μπορεί να μελετά και να ερευνά την ιστορία των διάφορων αντικειμένων σε ένα μουσείο, να καταγράφει, αποδελτιώνει και να διαχειρίζεται μουσειακές συλλογές, να ταξινομεί τα διάφορα εκθέματα των μουσείων, αλλά μπορεί και να σχεδιάζει και να δημιουργεί νέες εκθέσεις μουσείων, οπότε η εργασία του καταντά αρκετά κουραστική και υπεύθυνη, γεγονός που μπορεί να τον φορτώσει με περισσότερο άγχος και αγωνία.
Ιδιαίτερα Προσωπικά Χαρακτηριστικά και Ικανότητες:
Η άριστη αντίληψη του χώρου για την ανάδειξη των εκθεμάτων και των μουσειακών συλλογών, οι καλές γνώσεις γύρω από την αποδελτίωση, καταγραφή, τεκμηρίωση αλλά και τη συντήρηση αντικειμένων μουσειακής φύσεως, η παρατηρητικότητα, η υπομονή, η επιμονή, η εργατικότητα και η φαντασία είναι μερικά από τα προσόντα που πρέπει να διαθέτει ο συγκεκριμένος επαγγελματίας.
Ακόμη, η αγάπη για την ιστορία και τον πολιτισμό, η οργάνωση και η μεθοδικότητα στον τρόπο εργασίας του, η σχεδιαστική ικανότητα στη δημιουργία εκθέσεων, η σωματική και ψυχική αντοχή, η επινοητικότητα, καθώς και οι επικοινωνιακές ικανότητες τον βοηθούν πολλές φορές στην άσκηση των καθηκόντων του. Επειδή είναι ανάγκη να συνεργάζεται με άλλους επαγγελματίες για την ανάδειξη της πολιτισμικής κληρονομιάς της χώρας μας πρέπει να διακρίνεται από κοινωνικότητα, πνεύμα συνεργασίας και ομαδικότητας, συνέπεια και υπευθυνότητα κατά την άσκηση του έργου του.
Τέλος, απαραίτητη θεωρείται η γνώση ηλεκτρονικού υπολογιστή και η γνώση ξένων γλωσσών για τη διευκόλυνση του έργου του.
Σπουδές:
Συναφείς Σπουδές μπορεί να γίνουν στα τμήματα Ιστορίας και Αρχαιολογίας. Διασύνδεση με το Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα.
Σε μεταπτυχιακό επίπεδο σε αντίστοιχα Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών, όπως για παράδειγμα αυτό του Ε.Κ.Π.Α. στις “Μουσειακές Σπουδές”.
Τομείς Απασχόλησης:
Μπορεί να εργαστεί ως υπάλληλος στο Υπουργείο Πολιτισμού, σε πινακοθήκες, εθνογραφικά και λαογραφικά μουσεία, επιστημονικά κέντρα και πλανητάρια, ιστορικά μνημεία και χώρους μουσειακού χαρακτήρα, ιδρύματα που διατηρούν συλλογές και εκθέτουν ζωντανά δείγματα από φυτά και ζώα, καθώς και σε ιδρύματα και οργανισμούς που διενεργούν συντήρηση, έρευνα, εκπαίδευση, επιμόρφωση, τεκμηρίωση και άλλες δραστηριότητες που σχετίζονται με τα μουσεία και τη μουσειολογία.
Η εύρεση εργασίας στο συγκεκριμένο επάγγελμα είναι μια δύσκολη υπόθεση, γιατί είναι μια νέα επιστημονική ειδικότητα και οι διάφοροι φορείς (υπουργεία κ.ά.) δεν είναι κατάλληλα ενημερωμένοι για την χρησιμότητά της. Επιπλέον, κάποιες άλλες ειδικότητες που σχετίζονται με τα μουσεία (π.χ. αρχαιολόγοι, αρχιτέκτονες, ιστορικοί τέχνης) βλέπουν τους μουσειολόγους ως ανταγωνιστές. Η ενεργός συμμετοχή, όμως, των μουσειολόγων – μουσειογράφων μέσα στα μουσεία δεν σημαίνει τον επιστημονικό παραγκωνισμό των επιστημονικών κλάδων που παραδοσιακά αναλαμβάνουν λειτουργίες μέσα στο μουσείο.
Αυτό που πρέπει να γίνει συνείδηση είναι ότι ο νέος ρόλος και η αποστολή των μουσείων προϋποθέτει σε κάθε περίπτωση τη συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων και επιστημονικών κατευθύνσεων, ανάμεσα στις οποίες η μουσειολογία – μουσειογραφία διεκδικεί μια ισότιμη θέση. Επίσης, η στελέχωση των μουσείων με ειδικευμένους μουσειολόγους θα εξασφάλιζε την ενδυνάμωση της εκπαιδευτικής κι ευρύτερα επικοινωνιακής τους διάστασης και θα συνέβαλε ουσιαστικά στην καλύτερη λειτουργία τους.