Τι επάγγελμα είναι αυτό με απλά λόγια;
Σου αρέσει να παρατηρείς ένα έργο τέχνης και να αναρωτιέσαι τι θέλει να πει και πόσο πετυχημένα το εκφράζει;
Ο κριτικός τέχνης είναι ο επαγγελματίας που αναλύει, σχολιάζει και αξιολογεί έργα τέχνης και πολιτιστικά προϊόντα. Γράφει ή παρουσιάζει τεκμηριωμένες απόψεις για βιβλία, ποιητικές συλλογές, θεατρικές παραστάσεις, κινηματογραφικές ταινίες, μουσικές συνθέσεις, εικαστικά έργα ή τηλεοπτικές παραγωγές, βοηθώντας το κοινό να τα κατανοήσει σε βάθος.
Δεν εκφράζει απλώς μια προσωπική γνώμη· στηρίζει την άποψή του σε γνώσεις, έρευνα και αισθητικά κριτήρια.
Τι κάνει στην πράξη και πώς εργάζεται;
Μελετά προσεκτικά το έργο που πρόκειται να κρίνει, αναλύει τη δομή, το ύφος, το περιεχόμενο και το πλαίσιο δημιουργίας του.
Ερευνά σχετική βιβλιογραφία, αρχεία, καταλόγους εκθέσεων ή προηγούμενα έργα του δημιουργού.
Παρακολουθεί παραστάσεις, εκθέσεις, προβολές και πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Συνομιλεί με καλλιτέχνες, επιμελητές εκθέσεων, εκδότες και άλλους ειδικούς του χώρου.
Συντάσσει άρθρα, κριτικές ή παρουσιάσεις για εφημερίδες, περιοδικά, ιστοσελίδες, ραδιοτηλεοπτικά μέσα ή πολιτιστικούς φορείς.
Ο λόγος του μπορεί να επηρεάσει την απήχηση ενός έργου και να συμβάλει στη δημόσια συζήτηση γύρω από την τέχνη.
Συνθήκες Εργασίας
Συχνά εργάζεται μόνος του κατά τη συγγραφή και την έρευνα, αλλά παράλληλα χρειάζεται διαρκή επικοινωνία με ανθρώπους του καλλιτεχνικού χώρου.
Μετακινείται για να παρακολουθήσει εκθέσεις, παραστάσεις, φεστιβάλ ή δημοπρασίες, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Δεν υπάρχει σταθερό ωράριο. Σε περιόδους πίεσης (π.χ. προθεσμίες δημοσίευσης) μπορεί να εργάζεται πολλές ώρες, ακόμη και αργά το βράδυ.
Η εργασία του συνδυάζει πνευματική συγκέντρωση, κοινωνικές επαφές και συνεχή πολιτιστική ενημέρωση.
Ταιριάζει σε εσένα αν…
Το επάγγελμα ταιριάζει σε νέους που:
έχουν υψηλό αισθητικό κριτήριο και αγάπη για την τέχνη,
διαθέτουν κριτική και αναλυτική σκέψη,
εκφράζονται με άνεση στον γραπτό και προφορικό λόγο,
είναι παρατηρητικοί και ερευνητικοί,
μπορούν να διατυπώνουν τεκμηριωμένες και ανεξάρτητες απόψεις.
Τι ΔΕΝ είναι αυτό το επάγγελμα
Δεν είναι απλή περιγραφή ή διαφήμιση έργων τέχνης.
Δεν είναι επιφανειακός σχολιασμός χωρίς γνώση και τεκμηρίωση.
Δεν ταιριάζει σε άτομα που δυσκολεύονται να διατυπώσουν σαφή και αιτιολογημένη άποψη.
Σπουδές
Ο κριτικός τέχνης μπορεί να προέρχεται από σπουδές στις Καλές Τέχνες, στο Θέατρο, στον Κινηματογράφο, στη Μουσική ή στα Τμήματα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης.
Συχνά είναι απόφοιτος Σχολών Καλών Τεχνών με ειδίκευση στις θεωρητικές σπουδές τέχνης, ενώ η συνεχής επιμόρφωση και η βαθιά γνώση του αντικειμένου θεωρούνται απαραίτητες.
Τομείς Απασχόλησης
Μπορεί να εργαστεί:
σε εφημερίδες, περιοδικά και διαδικτυακά μέσα,
σε ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς,
σε μουσεία, πινακοθήκες και πολιτιστικούς οργανισμούς,
ως ελεύθερος επαγγελματίας συνεργαζόμενος με διάφορα μέσα,
στην εκπαίδευση, εφόσον διαθέτει τις αντίστοιχες σπουδές.
Οι αποδοχές εξαρτώνται από την εμπειρία, το κύρος και τον φορέα απασχόλησης.
Λίγες ερωτήσεις για να σκεφτείς
Σου αρέσει να αναλύεις σε βάθος ένα βιβλίο ή μια παράσταση και να εξηγείς τι σε εντυπωσίασε;
Μπορείς να στηρίξεις την άποψή σου με επιχειρήματα;
Αντέχεις να εκφράζεις δημόσια μια κριτική θέση, ακόμη κι αν προκαλεί αντιδράσεις;
Η περιγραφή που ακολουθεί έχει στόχο να σου δώσει ερεθίσματα για να αρχίσεις να σκέφτεσαι πώς αυτό το επάγγελμα συνδέεται με τον χαρακτήρα, τα ενδιαφέροντα και τον τρόπο που σου αρέσει να δουλεύεις.
Διάβασέ τη όχι για να αποφασίσεις άμεσα, αλλά για να γνωρίσεις καλύτερα τον εαυτό σου.
Περιγραφή Επαγγέλματος:
Αντικείμενο της εργασίας του αποτελούν η ανάλυση, ο σχολιασμός και, συνήθως, η συγγραφή άρθρων σχετικών με την αξιολόγηση και τη γνωμοδότηση για έργα τέχνης. Ο κριτικός τέχνης αναλύει και αξιολογεί βιβλία, άρθρα, ποιητικές συλλογές, θεατρικές παραστάσεις και κινηματογραφικές ταινίες.
Ειδικότερα, εξετάζει αναλυτικά και παρουσιάζει στο φιλότεχνο κοινό τις πτυχές ενός λογοτεχνικού βιβλίου, ποιήματος, κινηματογραφικού έργου, μουσικής σύνθεσης, θεατρικής παράστασης ή τηλεοπτικής παραγωγής. Για να πετύχει το στόχο του, ενημερώνεται ανάλογα με τον τομέα του και ερευνά το υλικό που συγκεντρώνει τόσο στις βιβλιοθήκες και τα αρχεία υπηρεσιών, οργανισμών, μουσείων, όσο και με προσωπικές συνεντεύξεις.
Συνθήκες Εργασίας:
Δουλεύει συνήθως μόνος του, αλλά απαραίτητη είναι η ανταλλαγή απόψεων με εμπειρογνώμονες ή άλλους ειδικούς, πράγμα που προϋποθέτει κοινωνικότητα και επικοινωνιακές δεξιότητες. Χρειάζεται να ταξιδεύει αρκετά συχνά για να επισκέπτεται καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, πινακοθήκες, χώρους δημοπρασιών, μουσεία και εκθέσεις, προκειμένου να ενημερώνεται σχετικά με τη δουλειά του τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Έρχεται σε επικοινωνία και συνεργάζεται με ιδιοκτήτες αιθουσών τέχνης, διοργανωτές εκθέσεων, ιδιοκτήτες καταστημάτων πώλησης έργων τέχνης κ.λπ. Συχνά, αν υπάρχει πίεση χρόνου για την παράδοση ενός άρθρου, ο κριτικός είναι δυνατόν να δουλεύει πολλές ώρες, από το πρωί ως αργά το βράδυ.
Ιδιαίτερα Προσωπικά Χαρακτηριστικά και Ικανότητες:
Απαιτείται υψηλό αισθητικό κριτήριο, καλλιτεχνική παιδεία και ικανότητα έκφρασης της καλλιτεχνικής άποψης για διάφορους τομείς της τέχνης. Χρειάζεται να διαθέτει κριτική σκέψη, δημιουργική φαντασία, παρατηρητικότητα, ευρύτητα πνεύματος και καλλιτεχνική ευαισθησία. Διακρίνεται για την ερευνητική και την αναλυτική του σκέψη, την αυθεντικότητα των απόψεών του και το ιδιαίτερο εκφραστικό του ύφος.
Η ικανότητά του να πείθει, η ευχέρεια τόσο στον προφορικό όσο και στο γραπτό λόγο και το οργανωτικό του πνεύμα χαρακτηρίζουν την προσωπικότητά του. Χρειάζεται, επίσης, να διαθέτει κοινωνικές δεξιότητες, εφόσον οι δημόσιες σχέσεις παίζουν σημαντικό ρόλο στην εργασία του, όπως και η δυνατότητα πρόσβασης σε ειδικά καλλιτεχνικά κυκλώματα. Στα επιπρόσθετα προσόντα του επαγγελματία περιλαμβάνονται η γνώση ξένων γλωσσών και η χρήση Η/Υ.
Σπουδές:
Ο κριτικός τέχνης μπορεί να είναι απόφοιτος μιας Σχολής Πολιτικών, Κοινωνικών ή Οικονομικών Επιστημών, ή μιας Σχολής Καλών Τεχνών, Θεάτρου, Κινηματογράφου, Μουσικής, ή ενός τμήματος Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης.
Συνήθως είναι απόφοιτος των Σχολών Καλών Τεχνών των Πανεπιστημίων, με ειδίκευση στις θεωρητικές σπουδές τέχνης.
Τομείς Απασχόλησης:
Ο κριτικός τέχνης μπορεί να εργαστεί ως ιδιωτικός υπάλληλος ή ως ελεύθερος επαγγελματίας και να συνεργάζεται με εφημερίδες, περιοδικά ή ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς όπου δημοσιεύει τις κριτικές του και τα άρθρα του. Αν είναι απόφοιτος της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών μπορεί να εργαστεί ως καθηγητής σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης ή ως καλλιτεχνικός συνεργάτης σε αίθουσες τέχνης, μουσεία, πινακοθήκες, περιοδικά, τηλεοπτικά κανάλια κ.λπ.
Οι αποδοχές του είναι ανάλογες με το ταλέντο και τα προσόντα του ως επαγγελματία, αλλά και από το φορέα στον οποίο απασχολείται.