Τι επάγγελμα είναι αυτό με απλά λόγια;
Σου αρέσει να παρατηρείς ένα έργο τέχνης και να αναρωτιέσαι τι θέλει να πει και πόσο πετυχημένα το εκφράζει;
Ο κριτικός τέχνης είναι ο επαγγελματίας που αναλύει, σχολιάζει και αξιολογεί έργα τέχνης και πολιτιστικά προϊόντα. Γράφει ή παρουσιάζει τεκμηριωμένες απόψεις για βιβλία, ποιητικές συλλογές, θεατρικές παραστάσεις, κινηματογραφικές ταινίες, μουσικές συνθέσεις, εικαστικά έργα ή τηλεοπτικές παραγωγές, βοηθώντας το κοινό να τα κατανοήσει σε βάθος.
Δεν εκφράζει απλώς μια προσωπική γνώμη· στηρίζει την άποψή του σε γνώσεις, έρευνα και αισθητικά κριτήρια.
Τι κάνει στην πράξη και πώς εργάζεται;
Μελετά προσεκτικά το έργο που πρόκειται να κρίνει, αναλύει τη δομή, το ύφος, το περιεχόμενο και το πλαίσιο δημιουργίας του.
Ερευνά σχετική βιβλιογραφία, αρχεία, καταλόγους εκθέσεων ή προηγούμενα έργα του δημιουργού.
Παρακολουθεί παραστάσεις, εκθέσεις, προβολές και πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Συνομιλεί με καλλιτέχνες, επιμελητές εκθέσεων, εκδότες και άλλους ειδικούς του χώρου.
Συντάσσει άρθρα, κριτικές ή παρουσιάσεις για εφημερίδες, περιοδικά, ιστοσελίδες, ραδιοτηλεοπτικά μέσα ή πολιτιστικούς φορείς.
Ο λόγος του μπορεί να επηρεάσει την απήχηση ενός έργου και να συμβάλει στη δημόσια συζήτηση γύρω από την τέχνη.
Συνθήκες Εργασίας
Συχνά εργάζεται μόνος του κατά τη συγγραφή και την έρευνα, αλλά παράλληλα χρειάζεται διαρκή επικοινωνία με ανθρώπους του καλλιτεχνικού χώρου.
Μετακινείται για να παρακολουθήσει εκθέσεις, παραστάσεις, φεστιβάλ ή δημοπρασίες, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Δεν υπάρχει σταθερό ωράριο. Σε περιόδους πίεσης (π.χ. προθεσμίες δημοσίευσης) μπορεί να εργάζεται πολλές ώρες, ακόμη και αργά το βράδυ.
Η εργασία του συνδυάζει πνευματική συγκέντρωση, κοινωνικές επαφές και συνεχή πολιτιστική ενημέρωση.
Ταιριάζει σε εσένα αν…
Το επάγγελμα ταιριάζει σε νέους που:
έχουν υψηλό αισθητικό κριτήριο και αγάπη για την τέχνη,
διαθέτουν κριτική και αναλυτική σκέψη,
εκφράζονται με άνεση στον γραπτό και προφορικό λόγο,
είναι παρατηρητικοί και ερευνητικοί,
μπορούν να διατυπώνουν τεκμηριωμένες και ανεξάρτητες απόψεις.
Τι ΔΕΝ είναι αυτό το επάγγελμα
Δεν είναι απλή περιγραφή ή διαφήμιση έργων τέχνης.
Δεν είναι επιφανειακός σχολιασμός χωρίς γνώση και τεκμηρίωση.
Δεν ταιριάζει σε άτομα που δυσκολεύονται να διατυπώσουν σαφή και αιτιολογημένη άποψη.
Σπουδές
Ο κριτικός τέχνης μπορεί να προέρχεται από σπουδές στις Καλές Τέχνες, στο Θέατρο, στον Κινηματογράφο, στη Μουσική ή στα Τμήματα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης.
Συχνά είναι απόφοιτος Σχολών Καλών Τεχνών με ειδίκευση στις θεωρητικές σπουδές τέχνης, ενώ η συνεχής επιμόρφωση και η βαθιά γνώση του αντικειμένου θεωρούνται απαραίτητες.
Τομείς Απασχόλησης
Μπορεί να εργαστεί:
σε εφημερίδες, περιοδικά και διαδικτυακά μέσα,
σε ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς,
σε μουσεία, πινακοθήκες και πολιτιστικούς οργανισμούς,
ως ελεύθερος επαγγελματίας συνεργαζόμενος με διάφορα μέσα,
στην εκπαίδευση, εφόσον διαθέτει τις αντίστοιχες σπουδές.
Οι αποδοχές εξαρτώνται από την εμπειρία, το κύρος και τον φορέα απασχόλησης.
Λίγες ερωτήσεις για να σκεφτείς
Σου αρέσει να αναλύεις σε βάθος ένα βιβλίο ή μια παράσταση και να εξηγείς τι σε εντυπωσίασε;
Μπορείς να στηρίξεις την άποψή σου με επιχειρήματα;
Αντέχεις να εκφράζεις δημόσια μια κριτική θέση, ακόμη κι αν προκαλεί αντιδράσεις;
Η περιγραφή που ακολουθεί έχει στόχο να σου δώσει ερεθίσματα για να αρχίσεις να σκέφτεσαι πώς αυτό το επάγγελμα συνδέεται με τον χαρακτήρα, τα ενδιαφέροντα και τον τρόπο που σου αρέσει να δουλεύεις.
Διάβασέ τη όχι για να αποφασίσεις άμεσα, αλλά για να γνωρίσεις καλύτερα τον εαυτό σου.
Ορισμός:
Είναι το άτομο που αναλύει και αξιολογεί βιβλία, άρθρα, ποιητικές συλλογές, θεατρικές παραστάσεις και κινηματογραφικές ταινίες.
Περιγραφή:
Στόχος του κριτικού τέχνης είναι να εξετάσει αναλυτικά και να παρουσιάσει στον κόσμο τις πτυχές ενός λογοτεχνικού βιβλίου, ποιήματος, κινηματογραφικού έργου, μουσικής σύνθεσης, θεατρικής παράστασης ή τηλεοπτικής παραγωγής.
Για να πετύχει το στόχο του ο κριτικός, ενημερώνεται ανάλογα με τον τομέα ενδιαφέροντός του και παρακολουθεί ταινίες, πηγαίνει στο θέατρο, διαβάζει βιβλία, παρακολουθεί ενημερωτικές εκπομπές και εντοπίζει, συγκεντρώνει και ερευνά το πληροφοριακό υλικό για την πολύπλευρη εξέταση του θέματός του, τόσο από τις βιβλιοθήκες και τα αρχεία υπηρεσιών, οργανισμών, μουσείων, όσο και με προσωπικές συνεντεύξεις. Επιπλέον, συντάσσει σε μορφή άρθρου-κειμένου την άποψή του και αν δουλεύει σε κάποιο από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, παραδίδει το κείμενο στο συντάκτη-εκδότη για έγκριση και δημοσίευση.
Τα βασικά εργαλεία του επαγγέλματος είναι ο επεξεργαστής κειμένου του Η/Υ ή η γραφομηχανή, τα εξειδικευμένα βιβλία, οι εγκυκλοπαίδειες τέχνης. Σε πολλές περιπτώσεις απαραίτητα εργαλεία είναι η βιντεοκάμερα, το video, η τηλεόραση και το μαγνητόφωνο. Ο κριτικός τέχνης χρησιμοποιεί το τηλέφωνο, το φαξ και το διαδίκτυο για τη συλλογή πληροφοριών.
Ιδιαίτερα Προσωπικά Χαρακτηριστικά και Ικανότητες:
Απαιτείται υψηλό αισθητικό κριτήριο, καλλιτεχνική παιδεία και ικανότητα έκφρασης της καλλιτεχνικής άποψης για διάφορους τομείς της τέχνης. Χρειάζεται να διαθέτει κριτική σκέψη, δημιουργική φαντασία, παρατηρητικότητα, ευρύτητα πνεύματος και καλλιτεχνική ευαισθησία. Διακρίνεται για την ερευνητική και την αναλυτική του σκέψη, την αυθεντικότητα των απόψεών του και το ιδιαίτερο εκφραστικό του ύφος.
Η ικανότητά του να πείθει, η ευχέρεια τόσο στον προφορικό όσο και στο γραπτό λόγο και το οργανωτικό του πνεύμα χαρακτηρίζουν την προσωπικότητά του. Χρειάζεται, επίσης, να διαθέτει κοινωνικές δεξιότητες, εφόσον οι δημόσιες σχέσεις παίζουν σημαντικό ρόλο στην εργασία του, όπως και η δυνατότητα πρόσβασης σε ειδικά καλλιτεχνικά κυκλώματα. Στα επιπρόσθετα προσόντα του επαγγελματία περιλαμβάνονται η γνώση ξένων γλωσσών και η χρήση Η/Υ.
Σπουδές:
Ο κριτικός τέχνης μπορεί να είναι απόφοιτος μιας Σχολής Πολιτικών, Κοινωνικών ή Οικονομικών Επιστημών, ή μιας Σχολής Καλών Τεχνών, Θεάτρου, Κινηματογράφου, Μουσικής, ή ενός τμήματος Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης.
Συνήθως είναι απόφοιτος των Σχολών Καλών Τεχνών των Πανεπιστημίων, με ειδίκευση στις θεωρητικές σπουδές τέχνης.
Σπουδαιότητα:
Ο κριτικός θα πρέπει να έχει ευαισθησία, ερευνητικό και αναλυτικό πνεύμα, δημιουργική και κριτική σκέψη, ευρύτητα ιδεών, χαρακτηριστικό και προσωπικό εκφραστικό ύφος και αυθεντικές απόψεις. Θα πρέπει να διαθέτει ικανότητα να πείθει, καθώς και γλωσσική ικανότητα τόσο στον προφορικό, όσο και στο γραπτό λόγο. Θα πρέπει επίσης να έχει οργανωτικές ικανότητες για να μπορεί να καθορίζει προτεραιότητες.
Περιβάλλον ενασχόλησης:
Ο κριτικός μπορεί να εργαστεί ως ιδιωτικός υπάλληλος ή ως ελεύθερος επαγγελματίας και να συνεργάζεται με εφημερίδες, περιοδικά ή ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς όπου δημοσιεύει τις κριτικές του.
Επαγγελματικές συνθήκες:
Το επάγγελμα αυτό απαιτεί ενεργητικότητα και μεγάλη πνευματική δραστηριότητα. Απαραίτητες είναι οι ανταλλαγές απόψεων με εμπειρογνώμονες ή άλλα άτομα σχετικά με το εξεταζόμενο θέμα, πράγμα που προϋποθέτει κοινωνικότητα.
Πολλές φορές, αν υπάρχει πίεση χρόνου για την παράδοση ενός άρθρου, ο κριτικός είναι δυνατό να δουλεύει σε συνεχές ωράριο, από το πρωί ως αργά το βράδυ, μέχρι την ολοκλήρωση και την παράδοση του έργου. Αυτό απαιτεί πολύωρη πνευματική συγκέντρωση. Συχνά, πραγματοποιούνται μετακινήσεις στο εσωτερικό, αλλά και ταξίδια στο εξωτερικό, εάν το θέμα που ερευνάται παρουσιάζεται σε άλλη χώρα. Απαραίτητες επίσης είναι οι συμμετοχές σε διεθνείς εκδηλώσεις-φεστιβάλ.
Συνήθως ο επαγγελματίας εργάζεται σε δικό του χώρο, αλλά αν είναι κριτικός που δουλεύει ως μισθωτός σε μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπως οι εφημερίδες, το ραδιόφωνο ή η τηλεόραση, παραμένει πολλές ώρες μέσα στο studio ή το γραφείο.
Γενικά σχόλια:
Η πολύ καλή γνώση του χώρου, το αναλυτικό και κριτικό πνεύμα, η καλή αντίληψη και η ικανότητα εκτίμησης των καταστάσεων είναι τα χαρακτηριστικά του κριτικού τέχνης.
Ο κριτικός εξειδικεύεται σε ένα τομέα τέχνης, στον οποίο εμβαθύνει τις γνώσεις του και τις δραστηριότητές του.
Ο κριτικός χρειάζεται να έχει επικοινωνιακές ικανότητες και κοινωνική επιδεξιότητα, γιατί κινείται σε δημόσιους χώρους και έρχεται σε επαφή με πολύ κόσμο.